Farmacotherapie

Dit dossier bevat artikelen met de tag FARMACOTHERAPIE

  • Ketameta head to head

    Ketamine formule

    Recent zijn twee meta-analyses over de effectiviteit van ketamine voor de behandeling van depressie verschenen. Han et al. (2016) publiceerden een artikel in Neuropsychiatric Disease and Treatment en Kishimoto et al. (2016) publiceerden hun meta-analyse in Psychological Medicine (1, 2) . Hier zullen beide meta-analyses met elkaar vergeleken worden, en zullen de implicaties van de uitkomsten beschouwd worden. Het feit dat kort na elkaar twee meta-analyses over dit onderwerp verschenen zijn, onderstreept dat het onderzoek naar ketamine voor depressie in omvang, kwaliteit en zeggingskracht toeneemt. Een anestheticum – met eveneens een staat van dienst als partydrug - dat in staat is om snel en grondig depressieve symptomen te doen afnemen, fascineert.

  • Boekje Acute Psychiatrie

    Acute Psychiatrie

    Woensdag 5 april op het Voorjaarscongres van de NVvP was de launch van het boekje Acute Psychiatrie. Initiatiefnemer De Jonge Psychiater is trots om het boekje Acute Psychiatrie te mogen voorstellen (in samenwerking met de NVvP en SKMS).

    Het boekje, want zakformaat, was direct te koop en de volledige stock was er op 1 uur door!! Nu dus alleen nog te verkrijgen via Van Zuiden

    Opgelet Vlamingen: alleen online te bestellen als je een Nederlandse bankrekening hebt. Anders via mail naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. met naam, aantal boekjes en een Belgisch rekeningnummer en je krijgt een factuur opgestuurd.

    Omslagtekst:

    Het boekje Acute psychiatrie bevat informatie over acute presentaties van psychiatrische ziektebeelden en bestaat uit standaarden per onderwerp. De redactie heeft geprobeerd de onderwerpen zo te kiezen dat zij een reflectie vormen van presentaties van acute psychiatrische beelden die vooral door aios psychiatrie, psychiaters, de huisarts, artsen op de spoedeisende hulp en medewerkers van een crisisdienst worden gezien. Het doel van het boekje Acute psychiatrie is het geven van beknopte en concrete informatie met gestandaardiseerde handvatten die breed en zo objectief mogelijk toepasbaar zijn. Elke standaard is zo veel mogelijk geschreven in hetzelfde format.

  • Antipsychotica niet effectief bij delier tijdens palliatieve fase

    Delier

    Antipsychotica en vooral haloperidol worden vaak gebruikt om een delier tegen te gaan. Een delier komt ook vaak voor tijdens de laatste (palliatieve) levensfase, soms tot wel 40%. In de praktijk worden antipsychotica ook dan ingezet, ook al zijn ze daar niet goed voor onderzocht. In de huidige richtlijn delier bij volwassenen (2014) staat er nog niets over de behandeling van delier in bij patiënten tijdens de palliatieve fase.

  • Hartritmestoornissen bij psychofarmaca

    ECG

    Het gebruik van psychofarmaca is geassocieerd met een verhoogd risico op cardiaal falen. Een causaal verband is moeilijk aan te tonen maar de verhoogde associatie zorgt voor een vermoeden van psychofarmaca geïnduceerde veranderingen in hartritme. Sterker, de invloed op het hartritme, meer bepaald het QT interval, is gekend bij vele antipsychotica en antidepressiva. Zelfs bij een lage verhoging van het absoluut risico op cardiaal falen blijft dit een aandachtspunt gezien een groot deel van de bevolking psychofarmaca inneemt. Zeker in subgroepen van patiënten met reeds verhoogd risico, denk aan hartpatiënten, geriatrische patiënten en bij polyfarmacie, kunnen psychofarmaca het individueel absoluut risico sterk verhogen. Aan de andere kant is er ook een verhoogd risico op suïcide bij bepaalde psychiatrische ziektebeelden wanneer er geen behandeling wordt uitgevoerd. Een moeilijke klinische balans bij de individuele patiënt. Gelukkig werd er in Denemarken een poging ondernomen door cardiologen (Danish Society of Cardiology) en psychiaters (Danish Psychiatric Society) om een klinische richtlijn uit te werken omtrent dit thema.

  • Antidepressiva bij jongeren met depressie

    antidepressiva

    Depressie onder jongeren is nog steeds een vaak te weinig herkend en te weinig behandeld probleem. Waarschijnlijk komt dit door de toch vaak wat atypische presentatie. Somberheid staat lang niet altijd op de voorgrond en wordt regelmatig overschaduwd door prikkelbaarheid, agressief gedrag en schoolweigering. Toch is depressie onder jongeren niet zeldzaam. Onder basisschoolkinderen wordt de prevalentie geschat op 2-8% en bij jongeren op de middelbare school is dit 5-6%. De gevolgen zijn soms ernstig, zoals sociale isolatie en zelfmoord. Na het Depressie gala in 2015 is er door VWS meer geld vrij gemaakt voor het opsporen en effectief behandelen van depressie onder jongeren.

  • Dexmedetomidine als delierpreventie op de IC: een RCT

    dexmedetomidine

    Wat is dexmedetomidine?

    Dexmedetomidine, gemakshalve ‘Dexmed’ genoemd door veel intensivisten, is een zeer selectieve α2-adrenoreceptoragonist die snel aan populariteit wint op de IC en de OK. Het werkt als anxiolyticum, sedativum en pijnstiller, met minimale respiratoire depressie als groot voordeel ten opzichte van andere middelen zoals opioïden. Het wordt steeds vaker gebruikt voor sedatie van geïntubeerde patiënten op de IC. Dexmedetomidine is acht keer meer selectief voor de α2-receptor dan clonidine, en sorteert zijn analgetische en sederende effecten (vooral) door verlaging van noradrenaline in de pons. Naast genoemde eigenschappen zou het ook de natuurlijke slaap verbeteren, in tegenstelling tot andere dempende stoffen zoals benzodiazepines. In dit artikel kun je meer lezen over de eigenschappen van dexmedetomidine.

  • Amantadine bij katatonie

    Katatonie

    Hoewel katatonie niet meer zo vaak voorkomt als vroeger, vooral door betere behandelmogelijkheden, is het volgens recente literatuur nog steeds een syndroom met een hoge prevalentie (6-38% bij psychiatrische patiënten). Op DJP is er wel vaker over geschreven: lees bijvoorbeeld hier hoe je een patiënt met verdenking katatonie systematisch kunt evalueren met behulp van de veel gebruikte BFCRS.

  • Antidepressiva naast antipsychotica bij schizofrenie: effectief en veilig?

    Depressie Schaar

    Dit artikel werd geschreven door Melanie Lebbink (Coassistent Psychiatrie) en Lineke Tak

    Waarom dit onderzoek?
    Een kwart van de patiënten met schizofrenie ontwikkelt depressieve klachten. Bijna twee derde (60%) krijgt te maken met negatieve symptomen. Depressieve en negatieve symptomen zijn lastiger medicamenteus te behandelen dan de positieve symptomen van schizofrenie, terwijl patiënten er vaak fors onder lijden. De huidige multidisciplinaire richtlijn Schizofrenie (2012) adviseert in geval van negatieve symptomen om antidepressiva toe te voegen aan antipsychotica (met mirtazapine als eerste keus), of lamotrigine aan clozapine. Ten aanzien van de behandeling van depressieve symptomen doet de richtlijn geen specifieke aanbevelingen.

  • Praktische psychofarmacologie bij ADHD

    Boek ADHD

    Op een zomerse avond lees je het boekje Praktische farmacotherapie bij ADHD van Glenn Dumont (klinisch farmacoloog) uit. Het telt, inclusief casuïstiek en bronnen, nauwelijks 100 pagina’s en is daarmee, naast overzichtelijk en toegankelijk, ook uitermate beknopt.

  • Eerste drie-maandelijkse antipsychoticadepot beschikbaar

    pil

    Sinds 1 juli is de drie-maandelijkse injectie van paliperidon, Trevicta, beschikbaar op de Nederlandse markt. Eerder rapporteerde DJP over het gunstige effect t.o.v placebo van dit depot (NCBI en artikelselectie). De officiële indicatie luidt: 'onderhoudsbehandeling van schizofrenie bij volwassen patiënten die klinisch stabiel zijn op Xeplion, de éénmaandelijkse paliperidonpalmitaatinjectie'.

     

    Beschikbaarheid van een depot dat eens per kwartaal dient te worden gegeven is mijns inziens een enorm voordeel aangezien vele patiënten met regelmaat te laat komen voor hun maandelijkse injectie (bij kleine vertragingen in toedieningen van driemaandelijkse injecties zullen de schommelingen in plasmaspiegel minder groot zijn dan bij éénmaandelijkse), sommige patiënten (vooral van Noord-Afrikaanse origine) soms langdurig met vakantie gaan en tenslotte de patiëntvriendelijkheid wordt verbeterd (eens per kwartaal is nog altijd drie keer minder vaak een injectie dan eens per maand). Ik vraag me wel af hoe in de praktijk zal worden omgegaan met het criterium dat een patiënt stabiel op de éénmaandelijkse injectie moet zijn. De fabrikant adviseert thans 4 maanden of langer, maar wellicht kan eerder overschakelen naar het driemaandelijkse depot de therapietrouw verder bevorderen. Omrekenfactoren van éénmaandelijks naar driemaandelijks zijn overigens vrij eenvoudig en intuïtief: x 3.5. Ik ben benieuwd wanneer het middel in het land van herkomst van het middel, met name België, zal worden geregistreerd.

     

    Update 02/10/2016 : Beschikbaarheid in Belgie vanaf Januari 2017

     

    De Jonge Psychiater is een onafhankelijke website die voor psychiaters (in opleiding) up-to-date informatie verzorgt op verschillende voor psychiaters interessante gebieden. De Jonge Psychiater wordt niet gesponsord door of heeft belangen bij de fabrikant van dit middel.

  • N-acetylcysteïne effectief in behandeling van skin picking disorder

    Skinart

    De glutamaat hypothese en ‘drug repurposing’

    Acetylcysteïne

    Het medicijn acetylcysteïne kennen de meeste psychiaters (in opleiding) waarschijnlijk als antidotum bij een ernstige paracetamolintoxicatie. Daarnaast wordt het als mucolyticum gebruikt in de behandeling van cystische fibrose. Acetylcysteïne wordt echter op dit moment onderzocht voor aandoeningen in het obsessieve-compulsieve spectrum. Bij meerdere aandoeningen in het obsessief-compulsieve spectrum zijn er aanwijzingen voor afwijkingen in het glutamaat systeem met pathologische invloed op de nucleus acccumbens. Er wordt al langer gedacht dat de nucleus accumbens een rol speelt bij zogenaamd ‘reward-seeking behavior’, ofwel beloningsgedrag. N-acetylcysteïne (dat is dezelfde stof als acetylcysteïne) is een antioxidant en een voorloper voor het aminozuur cysteïne, die waarschijnlijk o.a. de extracellulaire concentratie van glutamaat herstelt in de nucleus accumbens. Dit is de reden dat glutamaat beïnvloedende middelen als acetylcysteïne, maar ook ketamine, onderzocht worden bij stoornissen in het obsessieve-compulsieve spectrum.

  • Antipsychotica bij bipolaire patienten

    MolPsych

    In oktober 2015 stond er een mooie klinische dubbelblinde, multicenter RCT in Molecular Psychiatry (link), een van de meest prestigieuze wetenschappelijke tijdschriften op het gebied van psychiatrie. In het artikel werd een onderzoek beschreven naar een belangrijke klinische vraag: Hoe lang moet ik doorgaan met de behandeling van bipolaire patiënten met een antipsychoticum na een manische episode? Dit is klinisch relevant omdat er vaak langdurig atypische antipsychotica worden voorgeschreven aan bipolaire manische patiënten met alle gevolgen van dien (metabole en cardiovasculaire complicaties, DM type II, gewichtstoename).

  • Dexamfetamine niet langer vergoed: protest op 1 juni

    Dexafetamine

    Het verhitte debat rond dexamfetamine zal weinigen ontgaan zijn. Dexamfetamine is in de richtlijn ADHD de tweede stap in de medicamenteuze behandeling van ADHD na methylfenidaat. Het werd tot voor kort op grotere of kleinere schaal magistraal bereid. Eurocept heeft het middel geregistreerd en sinds 1 mei mag de magistrale bereiding niet meer door apothekers geleverd worden. Patienten maken hiermee plots hele hoge kosten voor hun vertrouwde behandeling, soms zodanig dat ze hun behandeling moeten staken. 

    Actieve verenigingen zijn in actie gekomen en verzamelen informatie, geven voorlichten en roepen iedereen op hun petitie te tekenen via deze website.

  • Ketamine als antidepressivum: hoe werkt het?

    ketamine

    Een groot probleem van de antidepressiva die we op dit moment hebben is dat hun effect enkele weken op zich laat wachten en dat lang niet alle patiënten erop reageren [1]. Ketamine zou hierin een oplossing kunnen bieden. Ketamine is een N-methyl-D-aspartaat (NMDA)-receptor antagonist die in 1962 op de markt kwam als anestheticum. Sinds enige jaren is duidelijk geworden dat ketamine bij lagere dosering  [IV?] antidepressief zou kunnen werken [2-5]. Joeri Tijdink schreef er in 2014 voor De Jonge Psychiater al een stukje over [6].

  • Delier revisited: Evidence ontbreekt voor het standaard haldolletje

    delier

    Het delier kom je als psychiater regelmatig tegen in het ziekenhuis. Afhankelijk van de afdeling varieert de prevalentie tussen de 18 en 37% (NICE richtlijn, 2010). Het delier is geassocieerd met een hoge lijdensdruk voor de patiënt (bijvoorbeeld door angst), hoge kans op opname in een verpleeghuis, hoge financiële kosten en zelfs een verhoogd risico op overlijden. Volgens de richtlijn delier van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie zijn anti-psychotica, dwz haloperidol, de eerste keus medicamenteuze behandeling (Richtlijn delier volwassenen en ouderen, NvvP 2014).

  • Internationaal toponderzoek

    ITO

    Titel: Antipsychotica en acute hartdood: zijn er verschillen tussen individuele middelen? 

    Deze post maakt deel uit van de rubriek "Internationaal Toponderzoek" in het Tijdschrift voor Psychiatrie, in samenwerking met De Jonge Psychiater (pdf versie)

  • Dodelijke SSRI's?

    Prozac

    Afgelopen 10 februari ging de uitzending van Zembla over de toename van SSRI gebruik in Nederland en de bijwerkingen daarvan. De nadruk lag op de suïcidaliteit die, met name bij jongeren, versterkt wordt. Volgens de cijfers gebruiken momenteel

  • De desillusie van placebo

    De desillusie van placebo

    Bij een goed uitgevoerde randomized controlled trial hoort een neutrale placebo-groep; een nulpunt waarmee het effect van de interventie kan vergeleken worden. Maar wat als dat nulpunt niet zo onbeweeglijk is als we denken?

  • Minder sterfte door psychofarmaca: tijd voor doorbreking van de negatieve berichtgeving

    Minder sterfte door psychofarmaca

    De enige manier waarop geneesmiddelen voor psychiatrische stoornissen in het nieuws komen is negatief. Dat is deels terecht omdat er een aantal duidelijke nadelen aan het gebruik van psychofarmaca zitten. Maar de andere kant wordt nauwelijks belicht: de helpende kant van psychofarmaca. Gelukkig is er steeds meer bewijs voor het tegendeel: het gebruik van psychiatrische pillen kan ook helpen. Het is hard nodig dat er tegengeluid komt tegen het ongenuanceerd afserveren van psychofarmaca. Een recente studie bracht meer duidelijkheid in het debat.

  • SSRIs voor depressie: halen we wel het onderste uit de kan?

    Voordat een antidepressivum wegens onvoldoende effect wordt stopgezet, moet het eerst adequaat gedoseerd zijn geweest. Om een beter zicht te krijgen op de optimale dosering van SSRIs werd er een meta-analyse uitgevoerd naar de dosis-respons relatie van SSRIs bij depressie. Deze werd in november gepubliceerd in het AJP, en werd ook al kort vermeld in het DJP artikelenoverzicht van november (Jakubovski, Varigonda, Freemantle, Taylor, & Bloch, 2015).

  • Placebo: het nieuwe antidepressivum

    Placebo: het nieuwe antidepressivum

    Het Placebo effect wordt veelvuldig aangehaald als er wordt gediscussieerd over de meerwaarde en het effect van antidepressiva op patiënten met een ernstige depressie. In de media wordt dat vaak vertaald alsof dat antidepressiva geen effect hebben. Dat is gelukkig geen juiste voorstelling van zaken omdat het placebo effect van antidepressiva erg effectief is vergeleken met geen behandeling. De gedachten aan het slikken van een pil waarvan je denkt dat het een antidepressivum is, is op zichzelf al erg effectief en kan helend werken. Zie hier voor eerdere publicaties over placebo op onze site (Hier en hier). De vraag is of dit effect ook zichtbaar is in het brein. Hierover zijn al enige aanwijzingen in de literatuur (link).

  • Fluvoxamine-additie aan clomipramine bij refractie OCD en depressie

    Fluvoxamine

    In de praktijk wordt wel eens geadviseerd om fluvoxamine toe te voegen aan de behandeling met het tricyclische antidepressivum clomipramine. De reden hiervoor is de serotoninehypothese: toevoeging van fluvoxamine remt meerdere CYP-enzymen, waardoor de clomipraminespiegel duidelijk verschuift naar het serotonerge clomipramine ten nadele van de relatieve noradrenerge metaboliet desmethylclomipramine (http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8666564). Met meer serotonerge activiteit zou er een grotere klinische effectiviteit bij OCD, angst en depressie kunnen zijn. Maar wat is hiervoor het bewijs? Dit artikel is geschreven door Chiel Ebbelaar, Ellen Letsoin en Christiaan Vinkers

  • 'Depressiepil helpt puber niet': van wetenschappelijke dwaling naar journalistieke dwaling?

    paroxetine

    Het is lovenswaardig dat alle grote kranten aandacht besteden aan misstanden in de wetenschap, zoals het wegmoffelen van resultaten in een in 2001 uitgevoerd onderzoek naar effect en veiligheid van het antidepressivum paroxetine, recent online gepubliceerd door BMJ . Het maakt echter nogal uit voor de lezer welke invalshoek je als redacteur kiest om dit nieuws te brengen.

  • Lewy Body Dementie: Farmacologische behandeling

    dementie alzheimer lewy body

    Lewy-Body Dementie (LBD) is een veelvoorkomende vorm van degeneratieve dementie bij ouderen (3-15% ) met visuele hallucinaties, sterke schommelingen in het cognitief functioneren en parkinsonisme. Recent verscheen er een artikel met een overzicht en meta-analyse van de medicamenteuze behandelmogelijkheden bij LBD.

  • Lurasidon (Latuda) voor schizofrenie: toegevoegde waarde?

    schizophrenia schizofrenie psychose psychosis

    In 2014 is lurasidon geregistreerd voor de behandeling van schizofrenie van volwassenen. Lurasidon is (zoals alle antipsychotica) een D2-blokker met ook effect op het serotonine systeem. Het volledige EPAR rapport met een bespreking van alle studies en data van de EMEA (jan 2014) is hier te lezen. De vraag is: heeft lurasidon toegevoegde waarde ten opzichte van bestaande antipsychotica? Al vooruitlopend op de conclusie: het bewijs daarvoor is weinig overtuigend.

  • Tien praktische overwegingen bij het voorschrijven van antipsychotica bij psychose en schizofrenie

    antipsychotics antipsychotica haloperidol olanzapine clozapine

    In de praktijk kunnen een aantal vaste principes gebruikt worden om rationeelantipsychotica voor te schrijven bij patienten met schizofrenie of een (doorgemaakte) psychose. In de Maudsley Prescribing Guidelines (aanrader!) staat een erg goede aanzet hiervoor, die ik als leidraad heb gebruikt en op punten heb aangevuld tot een top 10:

  • Paracetamol naast pijnstiller ook emotiestiller

    paracetamol en emotionele pijn

    Paracetamol is de meest verkochte ’over the counter’ pijnstiller in Nederland. Van alle zonder voorschrift verkochte medicijnen in apotheken in Nederland is een kwart paracetamol, zo blijkt uit cijfers van de Stichting Farmaceutische Kerngetallen. Ook tijdens een ziekenhuisopname krijgen veel patiënten standaard paracetamol voorgeschreven voor pijnklachten. Maar heeft paracetamol ook invloed op onze emoties en gevoelens?

  • Steeds meer effect van placebo vergeleken met antipsychotica bij schizofrenieonderzoek

    placebo

    Er zijn duidelijke aanwijzingen dat het effect van placebo de laatste jaren toegenomen (zie hieren hier). Dat geldt bijvoorbeeld voor antidepresssiva, maar ook bij antipsychoticazijn hier aanwijzingen voor. Een recente meta-analysein JAMA Psychiatry onderzocht nog uitgebreider of het effect van placebo in antipsychotica trials bij schizofrenie tussen 1960 en 2010 is toegenomen.

  • MDMA als medicijn?

    xtc

    MDMA is een stof die we vooral kennen als drug in de uitgaansscene. Het middel beïnvloedt de concentraties van serotonine, dopamine, noradrenaline en oxytocine waardoor het allerlei prettige effecten kan hebben. Dezelfde neurotransmitters zijn van belang bij tal van psychiatrische stoornissen. Geen gek idee dus om te bekijken of MDMA gebruikt kan worden als medicijn.

  • Quetiapine als Haarlemmerolie: nieuw bewijs

    Quetiapine heeft al verschillende bijnamen: Haarlemmerolie, antipiekerpil of zelfs psychiatrie paracetamolletje. Het wordt voor veel meer doeleinden gebruikt dan alleen psychose of bipolaire stoornis. En er komt ook steeds meer bewijs dat dat niet voor niets gebeurt. En hopelijk wordt het daarmee ook steeds duidelijker welke dosis geschikt is voor de verschillende indicaties. In een recent gepubliceerd artikelwordt een dubbelblinde RCT beschreven waarin quetiapine onderzocht wordt bij patiënten met een borderline persoonlijkheidsstoornis.