“Eerlijke” placebo als behandeling bij depressie?

(Leestijd: 2 - 3 minuten)
Placebo

Het placebo-effect is een fascinerend fenomeen. Vele patiënten die tijdens een onderzoek opknapten bleken later “enkel” placebo te slikken. Placebo kan zelfs zorgen voor biologische veranderingen. Onderzoekers en farmaceuten zien placebo daarom meestal als een doorn in het oog: nieuwe medicijnen hebben vaak moeite om het grote placebo-effect te overstijgen.

 

Een groep Duitse onderzoekers (1, 2) zijn zo inventief geweest om het om te draaien. Ze zagen het grote placebo-effect niet als een probleem maar als een mogelijkheid, en onderzochten of het placebo-effect kon helpen tegen depressie en andere klachten bij patiënten met chronische rugpijn. Omdat het ethisch gezien lastig is om patiënten in de klinische praktijk met placebo te behandelen zonder dat ze het weten, hebben ze het effect van “eerlijke” placebo onderzocht. Ze randomiseerden 122 patiënten in twee groepen: de ene groep kreeg een placebo pil waarvan ze wisten dat het geen actieve ingrediënten bevatte (open-label placebo); de andere groep kreeg alleen de gebruikelijke behandeling. Vooraf werd aan alle deelnemers een video getoond met uitleg over het placebo-effect.

 

Na 3 weken werd de afname in klachten gemeten. Als primaire uitkomstmaat werd significant meer afname van pijn gezien in de placebo groep. Voor ons interessant is dat als secundaire uitkomstmaat depressieve klachten werden gemeten met de Depressie, Angst en Stress Schaal. Ook hier werd een gemiddeld groot (Cohen’s d=0.5) en significant (p=.01) effect gezien, waarbij de toevoeging van placebo aan gebruikelijke zorg resulteerde in meer afname van depressieve klachten na 3 weken. Er werd geen effect gezien op meer objectieve maten als beweeglijkheid van de rug.

 

Dat er een groot placebo effect kan optreden in de psychiatrie is bekend, maar dit is één van de eerste en grootste onderzoeken die gekeken heeft naar de mogelijkheid om “eerlijke” (open-label) placebo in te zetten om psychische klachten als depressie te verbeteren. Placebo lijkt dus effectief te blijven, zelfs als patiënten weten dat het placebo is! Er is een eerder onderzoek gedaan naar het effect van “eerlijke” (open-label) placebo bij patiënten met depressie, maar dit was te klein om duidelijke conclusies te trekken (1, 2). Dit nieuwe Duitse onderzoek biedt aanknopingspunten om te kijken in hoeverre “eerlijke” placebo ingezet kan worden als onderdeel van de behandeling van psychische klachten. Daarbij is het interessant om verder te onderzoeken welke patiënten vooral vatbaar zijn voor placebo, hoe effect geoptimaliseerd kan worden (bijvoorbeeld grote, rode, dure placebo’s die met overtuiging worden voorgeschreven), hoe het zich verhoudt tot eventuele nocebo effecten, wat de relatie is met bijvoorbeeld homeopathie, en welke ethische vragen dit alles oproept. De kans is groot dat we hier meer over gaan horen. Zo heeft een Amerikaanse bedrijf zich al op deze markt gestort: voor bijna 20 dollar (excl. verzendkosten) kan je “honest placebo” kopen, de gelikte website draagt waarschijnlijk bij aan het effect.