Pillen? Drillen! – Werkt sport voor depressie bij ouderen?  

(Leestijd: 3 - 5 minuten)
pillen drillen

Dat bewegen gezond is weten we allemaal. Reeds jarenlang wordt ook van ouderen verwacht dat ze 150 minuten per week aan matig tot stevige intensiteit bewegen. Maar heeft het ook een antidepressief effect bij depressieve ouderen? Er werden reeds enkele meta-analyses gedaan naar het antidepressief effect van bewegen bij volwassenen. Deze toonden hoopgevende resultaten. Specifiek bij ouderen waren resultaten van studies die keken naar het effect van sport op depressieve symptomen echter nog niet op een rijtje gezet. Extra evidence based behandelmogelijkheden bij deze doelgroep zijn ontzettend welkom. Momenteel worden de meeste depressieve beelden medicamenteus behandeld, met niet zelden vervelende neveneffecten of interacties met andere producten tot gevolg. Ook weten we dat het effect van antidepressiva bij ouderen beperkter is dan bij volwassenen, en dat er meer kans is op terugval (Haigh et al., 2018). 

 

Hoe hebben ze het onderzocht?

Een groep onderzoekers uit Canada (Klil-Drori et al., 2020) deed een meta-analyse waarbij studies aan onder meer volgende voorwaarden moesten voldoen: het moesten RCTs zijn met een actieve en controlegroep, bewegen moest onder toezicht van een -lesgever- worden gedaan, mocht zowel aeroob (joggen, zwemmen) als anaeroob (kracht, stabiliteit) zijn en een gevalideerde depressieschaal moest zijn afgenomen voor en na de interventie. Het bewegingsprogramma moest van intensiteit minstens matig zijn, ze moesten ≥2 keer per week bewegen, de afzonderlijke sessies moesten >20min duren en het programma minimaal 8 weken. 

 

Wat kwam eruit?

In de meeste studies werd een aerobische workout gedaan, 2-4 keer per week gedurende gemiddeld 20 weken. Het moet gezegd worden dat de trouw aan de oefeningen geen 100% was, verre van zelfs. Toch vonden de meeste studies in de bewegingsgroep een grotere daling op de depressieschaal vergeleken met de controlegroep. Alles samengenomen was er een effect size van matige grootte (0.64) in het voordeel van de bewegingsinterventie (zie figuur). 

 

 

Pillen drillen figuur full 

 

De kanttekening die gemaakt moet worden bij de resultaten van de studie is dat er aanzienlijke heterogeniteit tussen de studies bestaat. Het siert de auteurs en komt de meta-analyse ten goede dat men op zoek gaan naar de reden van de heterogeniteit. Heterogeniteit verdween als men enkel keek naar mensen <80 jaar (effect size steeg naar 0.74), als enkel studies werden meegenomen die dementie excluderen (effect size 0.70) of als enkel studies werden meegenomen waarvan meer dan de helft van de patiënten op baseline echt een depressie diagnose had (effect size 0.70). Het moet gezegd worden dat deze exploratieve analyses wel zijn gebaseerd op veel kleinere samples, omdat de grootste en zeer bepalende studie (891 deelnemers) in al deze subanalyses ontbreekt. Deze studie werd gedaan in een rusthuispopulatie met oude mensen (gemiddeld 86 jaar) waarvan een groot deel cognitieve achteruitgang had (gemiddelde MMSE van 18) en waarvan slechts de kleine helft op baseline effectief de diagnose depressie had gekregen. 

De gemiddelde hoeveelheid beweging in studies die therapietrouw rapporteerden was lager dan de algemeen aanbevolen hoeveelheid voor ouderen (die 150 minuten per week). De gevonden effect size in dit onderzoek is vergelijkbaar met hetgeen wordt gevonden in meta-analyses die eenzelfde vergelijking maken in studies zonder leeftijdscutoff. 

 

 

Wat betekent dit voor de klinische praktijk?

Fysieke activiteit kan een rol spelen in het reduceren van klachten van late life depressie. Men merkt op dat -therapietrouw- van groot belang is voor de effectiviteit, wat zeer logisch lijkt. Je kweekt ook geen sixpack enkel en alleen door een fitnessabonnement aan te schaffen. Aangezien bij mensen met hogere leeftijd en cognitieve achteruitgang geen duidelijk effect werd gevonden van beweging stelt men voor na te denken over aangepaste interventies voor deze kwetsbare groepen. 

Ik moet zeggen dat ik een groot deel van de ernstig depressieve ouderen op mijn afdeling ook niet direct zie aanhaken bij de ochtendgymnastiek. Het is zelfs elke dag een strijd om hen mee te krijgen met de ochtendwandeling. En als je niet gewend bent om te sporten, lijkt ermee starten in een periode waarin je je allesbehalve goed voelt niet evident. Ook voor hen lijkt het aangewezen na te denken over aangepaste interventies of moeten we misschien de cursus motiverende gespreksvoering nog eens van onder het stof halen. 

Drillen in plaats van pillen? Daarvoor vind ik de evidentie nog wat te mager. Maar wetende welk effect een duurloopje, een squashpartij of een skeelertocht kan hebben op het eigen mentaal welbevinden, ben ik een zeer grote voorstander van het op maat mobiliseren van onze oudere patiënten. 

 

 

Referentie

Haigh, E.A.P., Bogucki, O.E., Sigmon, S.T., Blazer, D.G., 2018. Depression Among Older Adults: A 20-Year Update on Five Common Myths and Misconceptions. Am. J. Geriatr. Psychiatry 26, 107–122. https://doi.org/10.1016/j.jagp.2017.06.011

Klil-Drori, S., Klil-Drori, A.J., Pira, S., Rej, S., 2020. Exercise intervention for late-life depression: A meta-analysis. J. Clin. Psychiatry 81. https://doi.org/10.4088/JCP.19r12877

 

Licentie afbeelding: Creative Commons (free to use/share/modify)