Coronavirus Virus Angst

Waarom dit onderzoek

Sinds het begin van de COVID-19 pandemie wordt in diverse papers beschreven dat patiënten die COVID-19 doormaakten een verhoogd risico lopen op zowel psychiatrische als neurologische aandoeningen. Mogelijk ligt directe neuro-invasie van het virus hieraan ten grondslag. Daarnaast worden in toenemende mate aanwijzingen gevonden voor een postinfectieus immuun-gemedieerd proces in het brein. Het hieronder beschreven onderzoek naar psychiatrische en neurologische aandoeningen na doorgemaakte COVID-19 is verreweg de grootste tot nu toe.

 
 
 
 
 

Hoe werd dit onderzocht

Het betreft een retrospectief cohort waarbij geanonimiseerde data werden geëxtraheerd uit elektronische patiënten dossiers van meer dan 81 miljoen patiënten, overwegend woonachtig in de Verenigde Staten. Patiënten met een bevestigde diagnose van COVID-19 (index-event) in de periode januari tot december 2020 werden vergeleken met twee controle groepen: het eerste was samengesteld uit patiënten met doorgemaakte influenza en het tweede uit patiënten met doorgemaakte luchtweginfecties. De geïncludeerde patiënten werden gematcht op 55 parameters, waaronder factoren die geassocieerd zijn met groter risico op of een ernstiger klinisch beloop van COVID-19 zoals obesitas, hypertensie en socio-economische status. Vervolgens werden geclassificeerde codes (volgens de ICD-10) van 14 psychiatrische en neurologische aandoeningen tot aan 6 maanden na het index-event bekeken. Ziekenhuisopname, IC-verblijf en het doormaken van een delier werden als proxy-maten van de ernst van COVID-19 gebruikt.

 

Belangrijkste resultaten

Er werden 236.379 patiënten geïdentificeerd met doorgemaakte COVID-19. Bij 46.302 van hen had dit geleid tot ziekenhuisopname, bij 8.945 tot IC-opname en 6.229 patiënten maakten een delier door. In de eerste 6 maanden na het index-event kreeg 34% van alle COVID-19 patiënten een psychiatrische of neurologische aandoening gediagnosticeerd volgens de ICD-10; bij 13% van de totale groep betrof dit een eerste (psychiatrische of neurologische) diagnose. Een stemming-, angst- of psychotische stoornis kwam voor bij 24% van de niet-gehospitaliseerde patiënten en bij 36% van de patiënten die een delier hadden doorgemaakt. Een eerste episode van een stemming-, angst of psychotische stoornis kwam voor bij 8% van de niet-gehospitaliseerden en bij 13% van de patiënten die een delier hadden doorgemaakt. Naast eerdergenoemde diagnoses werd ook middelmisbruik, dementie en slapeloosheid bestudeerd.

Patiënten met een doorgemaakte COVID-19 hadden een groter risico op álle psychiatrische en neurocognitieve aandoeningen vergeleken met beide controle groepen. De range van de hazard ratios (HR’s) was tussen de 1.09-2.33; alle p<0.0001. Een eerste episode van middelmisbruik vormde hier een uitzondering op, ten opzichte van zowel de eerste controlegroep (HR 1.22; p<0.0006) als de tweede controlegroep (HR 0.92; p<0.033). Voor dementie (HR 2.33; p<0.0001) en een eerste psychotische stoornis (HR 2.16; p<0.0001) werden de hoogste HR’s gevonden. Binnen de groep COVID-19 patiënten gaf een doorgemaakt delier een fors verhoogde kans op zowel dementie als psychotische stoornis ten opzichte van COVID-19 patiënten die geen delier doormaakten (HR 4.25; p<0.0001 respectievelijk 5.62; p<0.0001). Op neurologisch gebied kwamen met name ischemische beroerte, maar ook intracraniële bloeding, aandoeningen van het perifere zenuwstelsel, neuromusculaire aandoeningen en encefalitis significant vaker voor ten opzichte van de controlegroepen.

 

Hoe zal dit ons vak veranderen?

Deze omvangrijke studie laat zien dat doorgemaakte COVID-19 een verhoogd risico geeft op zowel psychiatrische als neurologische aandoeningen in de eerste 6 maanden na het stellen van de diagnose. Dit risico is het meest uitgesproken voor dementie en een eerste psychose en neemt toe bij een ernstiger klinisch beloop van COVID-19. Een beperking van de studie is onder meer dat de diagnostiek niet eenduidig vastgesteld werd. Dat laat onverlet dat dit in omvang een unieke studie is met een sterke methodologie en consistente bevindingen. Inmiddels hebben we in Nederland meer dan 1,5 miljoen bevestigde gevallen van COVID-19. Deze hoge aantallen maken dat we ons als psychiaters moeten voorbereiden op een nieuwe groep patiënten die hulp zal zoeken voor psychiatrische aandoeningen in de nasleep van doorgemaakte COVID-19. Daarbij dient zich de vraag aan of de gangbare psychiatrische behandelstrategieën voor de diverse aandoeningen even goed werkzaam zullen zijn, gezien de aanwijzingen voor een onderliggend immuun-gemedieerd proces. Goede follow-up studies zullen dit moeten uitwijzen.

NB Meer weten over dit onderwerp? Op 2 juni vindt onder leiding van DJP-er Christiaan Vinkers het congres Corona in de Psychiatrie plaats.


 

Referentie

Taquet M, Geddes JR, Husain M, Luciano S, Harrison PJ. 6-month neurological and psychiatric outcomes in 236 379 survivors of COVID-19: a retrospective cohort study using electronic health records. Lancet Psychiatry. 2021 May;8(5):416-427. doi: 10.1016/S2215-0366(21)00084-5. Epub 2021 Apr 6. PMID: 33836148; PMCID: PMC8023694.