Typical deep brain stimulation setup

DBS is een veelbelovende behandeling voor patiënten met een therapie resistente depressie (1). Actueel loopt in het Amsterdam UMC (locatie AMC) en het ETZ (locatie Elisabeth) een trial om de effectiviteit te onderzoeken. DBS bestaat uit de bilaterale implantatie van elektroden in specifieke hersenregio’s (‘’targets’’), waarvan de hersenactiviteit wordt gemoduleerd met zeer lokale, gecontroleerde elektrische stimulatie.

Waarom dit onderzoek?

Sinds 2005 zijn er grofweg twee hersenregio’s het beste onderzocht voor DBS bij depressie: het ventrale striatum en het deel van de cingulaire cortex wat vlak onder het corpus callosum ligt. In beide targets reageert ongeveer 40% van de patiënten goed op de behandeling, wat overeenkomt de resultaten in Nederlands onderzoek (2,3). Gebaseerd op de connectiviteit tussen deze twee targets ontstond de hypothese voor een nieuw en mogelijk effectiever target: De Medial Forebrain Bundle (4–6). De eerste klinische resultaten zijn indrukwekkend. Tot nu toe reageert 50-80% van de patiënten goed op de behandeling en zijn er aanwijzingen dat het effect over jaren blijft aanhouden (2,7). De meeste studies hebben echter een kleine sample size en een ongecontroleerd design, wat reden geeft dit beter te onderzoeken.

 

 

 

Onderzoeksvraag:

Is DBS van de Medial Forebrain Bundle een effectieve behandeling voor therapieresistente depressie?

 

Welke patiënten kunnen komen in aanmerking?

In totaal zullen 24 patiënten geïncludeerd worden, 12 in het AMC en 12 in het ETZ. Patiënten met een primaire, unipolaire, therapieresistente depressie kunnen in aanmerking komen. Zij moeten minimaal de volgende behandelingen doorlopen hebben zonder voldoende aanhoudend resultaat: 

  • Minimaal 2 verschillende 2e generatie antidepressiva (bijv. SSRI, SNRI of NaSSA)
  • TCA met lithium additie
  • Een MAO remmer of ECT

Naast mogelijke complicaties van de operatie kan ook de stimulatie zorgen voor bijwerkingen. De belangrijkste hiervan zijn hypomanie en een toename van de impulsiviteit (1,2). Meestal kan dit opgelost worden door de instellingen aan te passen, maar bij patiënten die hier bij voorbaat al gevoelig voor zijn is het extra risicovol. Dit verklaart dan ook een groot deel van in de exclusiecriteria:

  • Bipolaire stoornis
  • Schizofrenie of doorgemaakte psychosen die losstaan van de depressie
  • Alcohol of middelenafhankelijkheid
  • Primaire persoonlijkheidsstoornis die onafhankelijke van de depressie gediagnosticeerd is
  • Acute suïcidaliteit met noodzaak tot opname
  • Neurologische hersen aandoeningen of depressie die voorkomt uit hersenschade

 

Verwijzingen

Het zou goed kunnen dat je zelf in de kliniek of in de spreekkamer een patiënt tegen komt voor wie DBS mogelijk een goede behandeling zou zijn. Zolang de inclusies lopen kunnen patiënten via de reguliere route verwezen worden naar de afdeling Psychiatrie van het AMC of het ETZ. Wanneer in de verwijzing ‘’indicatiestelling DBS bij depressie’’ wordt genoemd, zal deze op de juiste plaats terecht komen. Verder is het onderzoeksteam te bereiken via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. voor overleg en vragen.

 

Referenties

1. Dandekar MP, Fenoy AJ, Carvalho AF, Soares JC, Quevedo J. Deep brain stimulation for treatment-resistant depression: An integrative review of preclinical and clinical findings and translational implications. Mol Psychiatry [Internet]. 2018;23(5):1094–112. Available from: http://dx.doi.org/10.1038/mp.2018.2
2. Bergfeld IO, Figee M. Deep Brain Stimulation for Depression. Fundam Clin Deep Brain Stimul. 2020;279–90.
3. Bergfeld IO, Mantione M, Hoogendoorn MLC, Ruhé HG, Notten P, Van Laarhoven J, et al. Deep brain stimulation of the ventral anterior limb of the internal capsule for treatment-resistant depression. JAMA Psychiatry. 2016;73(5):456–64.
4. Schlaepfer TE, Bewernick BH, Kayser S, Mädler B, Coenen VA. Rapid effects of deep brain stimulation for treatment-resistant major depression. Biol Psychiatry. 2013;73(12):1204–12.
5. Coenen VA, Schlaepfer TE, Maedler B, Panksepp J. Cross-species affective functions of the medial forebrain bundle-Implications for the treatment of affective pain and depression in humans. Neurosci Biobehav Rev [Internet]. 2011;35(9):1971–81. Available from: http://dx.doi.org/10.1016/j.neubiorev.2010.12.009
6. Coenen VA, Panksepp J, Hurwitz TA, Urbach H, Mädler B. Human medial forebrain bundle (MFB) and anterior thalamic radiation (ATR): Imaging of two major subcortical pathways and the dynamic balance of opposite affects in understanding depression. J Neuropsychiatry Clin Neurosci. 2012;24(2):223–36.
7. Coenen VA, Bewernick BH, Kayser S, Kilian H, Boström J, Greschus S, et al. Superolateral medial forebrain bundle deep brain stimulation in major depression: a gateway trial. Neuropsychopharmacology [Internet]. 2019;44(7):1224–32. Available from: http://dx.doi.org/10.1038/s41386-019-0369-9

 

Afbeelding via: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Typical_deep_brain_stimulation_setup.jpg