Ontvadering

(Leestijd: 3 - 6 minuten)
Ontvadering

Over media-aandacht voor zijn pamflet Ontvadering heeft Frank Koerselman niet hoeven klagen. Er stond al een uitgebreid interview in het NRC en hij was in diverse andere media aan het woord over zijn boek Ontvadering. Ook een tweegesprek in het NRC met Peter Buwalda was om van te likkebaarden. Koerselman was goed voorbereid, scherp en fel en – ook al is dat mogelijk ook de verdienste van de schrijfvaardigheid van de journalisten – Peter Buwalda kwam nauwelijks aan het woord. Hoe hij in dat interview venijnig en dominant een einde maakte aan een duiding van een van de journalisten was als slagroom op de taart. Hogeschool gespreksvoering.

 

Die media aandacht is natuurlijk mooi, maar dat is ook omdat het boek iets raakt en veel losmaakt. Het bespreekt de ‘ontvadering’ in de Nederlandse maatschappij; Koerselman vraagt zich af waarom mannelijkheid is gemarginaliseerd in een gefeminiseerde samenleving. Deze prikkelende vraagstelling levert alternatieve verklaringen op die al gauw als misogyn kunnen worden geïnterpreteerd. Immers, de gemarginaliseerde mannelijkheid moet niet enkel worden toegeschreven aan een toenemend feminiene cultuur. De opkomst van de vrouw heeft Nederland veel gebracht. Desalniettemin slaagt het boek er maar mondjesmaat in om de positieve punten van de feminisering van de maatschappij te overleggen. Dat is waarschijnlijk ook niet het doel van het boek want het is geen pamflet tegen de vrouw, het is eerder een boek wat scherpe kritiek heeft op het gebrek aan mannelijkheid van de huidige generatie vaders. 

Aan de hand van het werk van psychoanalyticus Mitscherich probeert Koerselman te ontcijferen wat de rol van de man in de huidige samenleving is. Hij beschrijft een zorgwekkend beeld van mannen die zijn vergeten hoe ze hun gezin moeten beschermen, hoe ze verantwoordelijkheid moeten nemen over hun eigen leven en dat van het gezin en welke rol ze in de opvoeding zouden moeten spelen. 

Hij gebruikt de metafoor met de kapitein van een schip die ook zijn bemanning moet beschermen. De kapitein moet dan flink zijn en niet huilen. Niet omdat hij het niet voelt, maar ondanks dat hij misschien verdriet voelt, moet hij zijn impulsen beheersen en verantwoordelijkheid nemen. Moed is dan niet ‘niet bang zijn’, maar ‘ondanks de angst toch doen wat moet en goed is’. Een ‘rijpe’ vader is een vader die niet alleen maar prijst en juicht bij iedere tekening, maar die ook kritiek uit, die stimuleert om grenzen te verleggen en die zijn kroost beproeft opdat ze zo hun eigen mogelijkheden ontdekken.

Als kind heb je het nodig om naast een veilig thuis, ook buitenhuis wordt uitgedaagd en beproefd omdat in het ‘echte leven’ je verlangens ook niet altijd worden vervuld. Deze tegenslagen (‘krassen op zijn ziel’) zijn essentieel om frustratie te verdragen. Daar wordt een kind alleen maar sterker van. Koerselman zien in de huidige tijd teveel vaders die alleen maar juichen, en niet meer de kritische vragen durven te stellen aan hun nageslacht.

 

Wat is dan een onrijpe vader? Dat is de narcistische vader die zijn eigen emoties en belangen boven de behoeftes van zijn kind plaatst. Een rijpe vader zal de tekortkomingen van zichzelf en zijn kind niet op de buitenwereld projecteren, maar leert zijn kind naar zichzelf kijken. Ook al is de beschrijving van de invloed van een narcistische vader op de opvoeding misschien speculatief, het is ook een behulpzaam model om het belang van een ‘goede’ vader te onderstrepen. Met een goede vader zal een zoon of dochter zich willen identificeren wat uiteindelijk resulteert in kracht en zelfvertrouwen. Een afwezige vader of een vader die onderdrukt geeft onvoldoende basic trust op een gezond gevoel van eigenwaarde te ontwikkelen.

Daarmee plaatst Koerselman vraagtekens bij het pamperen van onze jeugd. Volgens hem is het essentieel dat een kind leert om een nee te verdragen. Juist die frustratie opbouwen en uiteindelijk tolereren is essentieel gereedschap voor later in het leven. Tegenslagen geven de jeugd de veerkracht om met toekomstige tegenslag om te gaan. Zonder die tolerantie zal iedere tegenslag worden ge-externaliseerd omdat ze ‘hier niet om hebben gevraagd’ en ze zo de verantwoordelijkheid kunnen afschuiven. Een vader is dus niet de vriend van zijn kinderen die op eenzelfde niveau staat, maar heeft een zekere hiërarchische positie. Een vriendschap is volgens Koerselman maar moeilijk te sluiten met je kinderen omdat de machtsverhoudingen altijd ongelijkwaardig zijn en daarmee een potentiële vriendschap te afhankelijk maakt. 

 

Wat moeten we nu precies met het boek? Zoals ik het pamflet van Koerselman lees, roept hij vooral op tot een herijking van de rol van vaders in de maatschappij en in de opvoeding. Daarin mogen vaders wel wat actiever worden en verantwoordelijkheid nemen voor die rol. Juist die sturing kunnen veel kinderen gebruiken om zich aan op te trekken, te spiegelen en uiteindelijk te verdragen dat vaders eisen stellen. En om dit te benadrukken, herhaalt Koerselman, kan deze rol ook prima door een moeder op zich genomen worden. Het ligt historisch voor de hand dat de vader dat doet, maar een moeder kan dat ook. De regels en de ambitie die bepaalde verwachtingen van vaders met zich mee brengen heeft pedagogisch gewoon krachtige kanten. Het paradoxale is dat de huidige generatie vaders is grootgebracht door vaders, die hun zonen waarschijnlijk ook teveel hebben gepamperd. Ironisch genoeg zullen sommige vrouwen ook aanstoot nemen aan dit gedachtengoed terwijl het boek helemaal niet over hen gaat. Dat is misschien ook maar goed. Dat maakt het boek spraakmakend en verdiepend. Het moet een beetje schuren, om iets te laten glanzen en op waarde te kunnen schatten. 

Voor psychiaters is het pamflet een goede introductie in het psychodynamisch gedachtengoed. Het legt uit wat narcisme is en wat dat voor effect dit kan hebben op kinderen van narcistische ouders. Ook leert het ons nadenken over onze eigen vader- of moederrol en hoe wij met onze kinderen omgaan. Niet iedereen hoeft het misschien met Koerselman eens te zijn. Quod non. Maar zelfs als je emoties opvlammen tijdens zijn betoog, zal het je alsnog laten nadenken over je eigen rol als kind of ouder. Ironisch genoeg stelt Koerselman daarmee ook hoge eisen aan zijn lezers. Ik hoop maar dat zijn lezers dat kunnen verdragen.

 

Al met al is het een bijzonder pamflet dat de huidige rol van vaders flink bekritiseert. Het is dan ook aan de huidige generatie vaders en moeders om de ontvadering een nieuwe wending te geven. De schuld afschuiven naar de gefeminiseerde vrouw is daarmee indirect het gedrag dat een onrijpe vader zou doen; externaliseren. In plaats daarvan is het pamflet een aanmoediging om rijpe vaders en moeders weer aan te sporen tot de bevadering van ons land.

 

 

Referentie:

Ontvadering - Frank Koerselman

Uitgeverij Prometheus

ISBN: 9789044642018

 

Disclaimer: de auteur van deze recensie was jarenlang werkzaam met Frank Koerselman in het Sint Lucas Andreas Ziekenhuis en genoot zijn opleiding tot psychiater bij hem. 


Twitter

Nieuwsbrief

Disclaimer/Privacy