Cliënt E. Busken

Christus, mag ik eens voelen, nee mag ik niet want ik sta onder bewind van kantonvlechters en avocado’s en kan niet meer zelf beschikken omdat ik zo moe ben, altijd moe sinds ik hier ontbeer (…)

 

Dit is een fragment uit de innerlijke monoloog van de heer E. Busken. De oudere man, tegen zijn zin geplaatst in Huize Madeleine, is de hoofdpersoon in de gelijknamige roman van Jeroen Brouwers. Een groot gedeelte van de hem resterende tijd zit de heer Busken vastgegespt in een rolstoel. Hij heeft weinig controle over zijn ledematen door tremoren en hij houdt zich doofstom sinds hij daar is aangekomen. Maar stil is het in zijn hoofd allerminst en als lezer zit je gefixeerd in dat hoofd. Dit perspectief zorgt voor een lees- of luisterervaring* als geen andere. Kolkend, zinderend, grappig en boven alles onontkoombaar. De verteller blijkt onbetrouwbaar, ontroerend, maar ook ronduit onuitstaanbaar. Zijn zwarte humor, frustratie en woede geeft soms wat lucht, maar cliënt E. Busken dwingt ons onze blik te richten op het onontkoombare einde.

Beroepsgedeformeerd kwam ik af en toe in de verleiding om me af te vragen: wat is er aan de hand? Lijkt er sprake te zijn van vasculaire dementie? De ziekte van Alzheimer? Is er sprake van jeugdtrauma en narcisme? Een autisme spectrum stoornis? Maar door de aanhoudende woordenwerveling en stampende gedachtendrift ben je weer meegesleurd voordat je er bij stil kan staan. Hij lijkt zelf ook weinig heil te zien in diagnostiek door zijn behandelaren:

Wat denk jij wel wiewat je bent, gebutste mafklapper, en tegen wie je het hebt. Weet jij wel wie ik ben. Ik ga zelf over mijn welbevinden en daar heb jij met je lurpse ouwe gepenkop geen spleet mee te maken of iemand anders hier lazer op. Geen bijster sterkte tekst als weerwoord, reactie, uiting van mijn woede en aanvliegende paniek, terwijl ik toch een bezonken intellectueel en geestesaristocraat ben, een geletterde met een welhaast religieus taalbesef en een woordenvariëteit als een bloementuin, waarmee ik mijn gedachten adequaat en helder, tevens elegant, weet te formuleren, daar sta ik om bekend, maar mijn woordenkamer lag chaotisch overhoop.”

De theatrale innerlijke monoloog is een goede oefening om, ondanks dat we soms gehinderd worden door kennis, de mens en zijn verhaal vóór al het andere te laten gaan. Jeroen Brouwers won met dit boek de Libris Literatuurprijs 2021.

 

Referentie:
Cliënt E. Busken
Jeroen Brouwers
Atlas Contact
ISBN 9789025455941
264 pag.

 

*Het luisteren van boeken is bij mij ontstaan vanuit tijdsgebrek en bij de meeste boeken zou ik eigenlijk de voorkeur geven aan zelf lezen. Echter, bij Cliënt E. Busken, voegt het luisteren van het boek, voorgelezen door acteur Hans Kesting, veel toe. Een aanrader! De verschillende luisterboekenapps kun je hier vergelijken en de eerste twee weken gratis uitproberen ( De beste luisterboeken-app van 2021? Luister de eerste 30 dagen gratis | Beste luisterboeken abonnementen (luisterboekenapps.nl) Persoonlijk vind ik Storytel het prettigst.