Wereldwijd zijn er volgens cijfers van de United Nations High Commission for Refugees (UNHCR) 122 miljoen mensen op de vlucht voor oorlog, geweld, vervolging of natuurrampen. Veertig procent van hen is minderjarig.
Hoe vluchtelingen in een gastland worden opgevangen varieert van open opvangplekken tot restrictieve detentiecentra voor vreemdelingen. Eerdere studies hebben laten zien dat vreemdelingendetentie* een negatief effect heeft op de mentale gezondheid van volwassenen, waarbij zowel nieuwe psychische problemen kunnen ontstaan als pre-existente condities kunnen verergeren. Over het effect op kinderen was relatief weinig bekend.
Wat en hoe werd er onderzocht?
Priestley en anderen hebben de huidige wetenschappelijke basis van de impact van vreemdelingendetentie op de psychische gezondheid van kinderen op een rij te gezet. In deze systematische review werden Engelstalige studies geïncludeerd, over kinderen (jonger dan achttien jaar) die vastgehouden werden in vreemdelingendetentie. De auteurs raadpleegden meerdere wetenschappelijke databanken, tot juli 2023.
Belangrijkste resultaten
De 21 geïncludeerde studies rapporteerden over 9620 kinderen. Negen van de 21 studies werden uitgevoerd in Australische detentiecentra, de overige in de VS, verschillende Europese landen en in Libië (NB: de Europese Unie financierde het detentiecentrum in Libië).
De auteurs maakten onderscheid tussen vrijheidsbenemende/gesloten detentie, een gesloten plek waaruit een persoon niet zelf kan vertrekken, en niet-vrijheidsbenemende/open detentie, waar men wel de vrijheid heeft om de plek te verlaten. Daarnaast rapporteerden zij de gemiddelde duur van detentie (van korter dan een maand tot zonder bekende einddatum) en of een centrum ver van de buitenwereld gelegen was, waardoor medische, juridische of sociale steun moeilijk voor handen was.
Een schadelijk effect op de mentale gezondheid van kinderen bleek consistent aanwezig in verschillende landen en typen van detentie. De ernst van de impact op de mentale gezondheid nam toe naarmate de blootstelling aan onbepaalde of langdurige detentie langer duurde.
Symptomen van angst en depressie kwamen het meeste voor bij kinderen in gesloten, langdurige of oneindige detentie, met percentages tot 100%. Ook PTSS-symptomen kwamen bij vrijwel alle kinderen voor die in langdurige gesloten detentie zaten (95%). De prevalentie van slaapproblemen was 15 tot 100% en slaapproblemen kwamen minder voor bij korte detentieperiodes in opencentra. De prevalentie van suïcidale ideaties varieerde van 13 tot 100%. Met betrekking tot automutilatie vond één studie dat de prevalentie bij kinderen in offshore detentie (detentiecentra op eilanden buiten Australië) bijna zeven keer zo hoog was vergeleken met kinderen in detentie op het vasteland van Australië (27 versus 4%).
Conclusie
De studie had een aantal belangrijke beperkingen: de meeste studies waren cross-sectioneel, hadden kleine steekproeven en de onderzoekers kozen de deelnemers niet willekeurig of representatief, maar selecteerden veelal mensen die ze snel en makkelijk konden vinden. Desondanks laat deze systematische review consistent zien dat kinderen in vreemdelingendetentie een zeer hoge kans hebben op psychische problemen, in diverse landen, in uiteenlopende detentie-omstandigheden en ook al bij korte detentie. Hoewel vreemdelingendetentie al schadelijk bleek bij korte duur, is er ook bewijs voor een zogenaamd dosiseffect, waarbij de prevalentie van mentale stress het meest uitgesproken is bij langdurige en (meer) gesloten detentie-omstandigheden.
Deze systematische review wijst dan ook op de dringende noodzaak van een humane asielopvang. Zeker voor kinderen, temeer omdat de mentale problemen die kinderen ontwikkelen in dergelijke detentiecentra ook op de lange termijn negatieve gevolgen voor hen hebben. De studie onderstreept dat het van groot belang is een einde te maken aan het detineren van kinderen en gezinnen die asiel of bescherming zoeken.
Referenties
UNHCR. Refugee Statistics. UNHCR, 2023 (https://www.unhcr.org/refugee-statistics)
Besproken artikel
The impact of immigration detention on children’s mental health: systematic review. Isabella Priestley, Sarah Cherian, Georgia Paxton, Zachary Steel, Peter Young, Hasantha Gunasekera and Caroline Hunt. The British Journal of Psychiatry (2025) 1–10. doi: 10.1192/bjp.2025.29
*De UNHCR definieert vreemdelingendetentie als ‘opsluiting binnen een nauw begrensde of beperkte locatie […] waarbij de bewegingsvrijheid aanzienlijk wordt ingeperkt en waarbij de enige mogelijkheid om dit beperkte gebied te verlaten bestaat uit het verlaten van het grondgebied’. Vreemdelingendetentie is in Nederland specifiek gericht op mensen van wie de asielaanvraag reeds is afgewezen, om hen ‘beschikbaar te houden voor uitzetting’. In Nederland verblijven asielzoekers gedurende hun asielproces dus niet in vreemdelingendetentie maar in open asielzoekerscentra. Ook in Nederland gaan er echter steeds meer stemmen op om de vrijheid van asielzoekers verder in te perken.
