Neem jij je ook elk jaar weer voor om na de zomervakantie structureel te blijven lezen, ook als het werk weer in volle vaart is begonnen? En hoe staat het daar nu mee, nu de herfst officieel zijn intrede heeft gedaan? Misschien helpt het je op weg als je wat relevante titels aangereikt krijgt. Deze vier boeken voor de research-minded psychiater (in spe) las ik afgelopen zomer:
- een praktische gids over hoe te promoveren, van twee onderzoekers actief in de psychiatrie,
- een boek van onderzoeksjournalist Bas Haan over het (tekortschietende) zorgbeleid voor patiënten met complexe psychiatrische problematiek,
- een boek van rechtbank- en juridisch verslaggever Saskia Belleman over vrouwenmoord in Nederland,
- en een roman over verlies en Alzheimer op jonge leeftijd.
Alle vier zijn het titels die op verschillende manieren aan het denken zetten over ons werk en de mensen met wie we werken. Hieronder – in willekeurige volgorde – vier leestips voor de herfst. Veel leesplezier!
Jojanneke Bruins & Stynke Castelein – Promoveren kun je leren (2025, Boom psychologie)
Deze recent verschenen praktische gids is bedoeld om promovendi te helpen zich wegwijs te maken ‘in de wondere wereld van het promoveren tot wetenschapper. Omdat zowel Bruins (senior onderzoeker bij Lentis) als Castelein (hoofd onderzoek Lentis en hoogleraar herstelbevordering aan de Rijksuniversiteit Groningen) actief zijn in de psychiatrie, en ook psychiatrie hoogleraren zijn bevraagd voor deze gids, is die specifiek relevant voor promovendi in de psychiatrie/psychologie. Het boek is logischerwijs ingedeeld in hoofdstukken die reiken van het solliciteren voor een promotieplek tot het leven na je promotie. De gids leest vlot weg en biedt handige tips. Bijvoorbeeld over het schrijven van een weerwoord op een peerreview, het kiezen van een passend tijdschrift voor je papers en waar je zoal aan moet denken als de inhoud van je proefschrift eenmaal af is. Lees dit boek dus vooral voordat je aan een promotietraject start, of geef dit boek aan je promovendus! Voor de promovendus die al wat verder in het promotietraject is, is er misschien minder nieuws aan dit boek te leren.
Bas Haan – Dodelijke zorg (2024, Ambo Anthos)
Nu even iets heel anders: het (tekortschietende) zorgbeleid voor patiënten met complexe psychiatrische problematiek, die soms ook in aanraking komen met het strafrecht. Nadat journalist Bas Haan voor het NRC in september 2022 ‘De zaak-Thijs H’ reconstrueerde over de 27-jarige student die in Den Haag en op de Brussumerheide drie willekeurige wandelaars doodstak, kwam hij in contact met diverse mensen uit de (forensische) psychiatrie. Zo kreeg De Haan toegang tot allerlei documentatie en ontstond gaandeweg de bundel ‘Dodelijke zorg’. De hoofdstukken gaan in op verschillende onderwerpen de gaten in het systeem, zoals ambulante zorg onder hoge druk en over patiënten met psychiatrische problematiek die vanwege relatief kleine vergrijpen met Justitie in aanraking komen en vervolgens vastlopen in het strafrechtsysteem, en over patiënten met verslavingsproblematiek die in het ‘zorgvacuüm’ terechtkomen. De zware thema’s die De Haan bespreekt zijn helaas pijnlijk herkenbaar, in de forensische psychiatrie en bij de psychische zorg in detentie. De Haan weet deze complexiteit dusdanig compact te beschrijven dat de bundel slechts een kleine 145 bladzijden telt. Het boek is gericht aan de (belezen) leek. Voor (forensisch) psychiaters is het boek daarmee niet altijd vernieuwend, maar het vormt een belangrijke uiteenzetting van het tekortschieten van het zorgbeleid voor patiënten met ernstige psychiatrische problematiek. Het lukt De Haan goed om zijn voorgenomen doel te bereiken: ‘een stem geven aan de groep patiënten die ze zelden krijgen, de kwetsbaarste mensen die soms jarenlang geen hulp krijgen en uiteindelijk ten onder gaan, of zelf dader worden en slachtoffers maken, in een systeem van dodelijke zorg’.
Saskia Belleman – Zij is van mij (2025, Uitgeverij Brooklyn)
Dit boek van rechtbankverslaggeefster Saskia Belleman was al een hot topic, maar is dat de afgelopen maanden (met o.a. ‘Wij eisen de nacht op’) alleen maar meer geworden. Tip: er is ook de gelijknamige podcastreeks, maar houd er rekening mee dat die veelal dezelfde elementen bevat als het boek. In iets meer dan 200 pagina’s zet Belleman het topic vrouwenmoord in Nederland krachtig uiteen. In de eerste hoofdstukken van het boek passeren enkele bekende zaken van vrouwenmoord die uitgebreid in de media zijn geweest de revue. Gelijktijdig en in de opvolgende hoofdstukken komen diverse disciplines aan het woord om het thema vrouwenmoord te belichten: van slachtoffers, nabestaanden, politie en plegers, tot advocaten, wetenschappers en het Openbaar Ministerie. Voor psychiaters is dit boek waardevol om te lezen omdat vrouwenmoord een fenomeen is dat al langere tijd voor veel maatschappelijke onrust zorgt. En vooral de laatste tijd, en mede daarom is meer kennis van belang. Psychiatrische problematiek speelt regelmatig een rol (zie bijvoorbeeld de publicaties van prof. dr. Marieke Liem hierover). Het boek maakt de veelzijdigheid en complexiteit van dit thema zichtbaar, en sluit daarmee aan bij bredere maatschappelijke en psychiatrische vraagstukken.
Mélissa Da Costa – Al het blauw van de hemel (2024, Manteau)
Tot slot een echte roman. Hoewel het op zich geen lichte kost betreft – een 26-jarige jongeman bij wie Alzheimer wordt vastgesteld en die besluit het ziekenhuis en zijn familie en vrienden te ontvluchten, om op reis te gaan met een mysterieuze jonge vrouw die reageert op zijn advertentie – is dit boek een echte pageturner. Da Costa schrijft zo dat je als lezer geïntrigeerd raakt door de jonge vrouw: welk geheim uit het verleden draagt zij met zich mee? De schrijfster weet de emoties en gedragingen van zowel deze getraumatiseerde vrouw als van de jongeman, in zijn strijd met de progressie van zijn ziekte, prachtig op papier te zetten. Ook zet het boek aan tot nadenken over hoe ver je moet gaan in diagnostiek en behandeling bij aandoeningen als Alzheimer. Voor psychiaters is dit extra relevant, omdat het boek raakt aan thema’s als autonomie bij cognitieve achteruitgang, en de psychische impact van een ernstige diagnose – onderwerpen die ook binnen de psychiatrie regelmatig terugkomen. De citaten waar het boek mee doorspekt is, zijn soms illustratief en passend, maar naar mijn mening komen er iets te veel uit het boek De alchemist van Paulo Coelho. En dan het eind van het boek: mij iets te romantisch en voorspelbaar. Maar al met al een prachtige roman, die het met zijn 630 bladzijden waard is om mee te zeulen, omdat je ook op verloren momenten de draad waar je gebleven was zo weer oppakt.
