GLP-1-agonisten in psychiatrische context: méér dan veilig?

Waarom dit onderzoek?

Het gebruik van GLP-1-agonisten is in korte tijd sterk toegenomen, ook in Nederland. In 2025 gebruikten 262.000 mensen een GLP-1-agonist voor diabetes of obesitas, wat een stijging is van meer dan 50% ten opzichte van het jaar ervoor (1). Dat ze zo breed worden voorgeschreven, maakt vragen over de psychiatrische veiligheid van GLP-1-agonisten klinisch urgent. Patiënten met diabetes type 2 ontwikkelen immers twee keer zo vaak een depressie als mensen zonder diabetes (2), en eerdere signalen uit bijwerkingendatabanken wekten zorg over een mogelijk verhoogd risico op depressie en suïcidaal gedrag (3, 4). Taipale en collega’s onderzochten dit vraagstuk als eersten met een groot nationaal cohort van patiënten met een reeds bestaande depressieve of angststoornis.

 Onderzoeksvraag

Leidt het gebruik van GLP-1 receptoragonisten bij patiënten met een depressieve of angststoornis tot klinisch relevante verslechtering van de psychiatrische toestand?

 Hoe werd dit onderzocht?

Het cohort, vanuit Zweedse nationale zorgregisters, omvatte patiënten met een depressieve of angststoornis die tussen 2009 en 2022 niet-insuline antidiabetica gebruikten. Patiënten met schizofrenie, andere psychosespectrumstoornissen of bipolaire stoornis werden uitgesloten.

Iedere patiënt diende als zijn of haar eigen controle: perioden van GLP-1-agonistengebruik werden vergeleken met perioden zonder gebruik, bij dezelfde persoon. Hierbij hielden auteurs rekening met patiëntkenmerken die de bevindingen kunnen beïnvloeden (geslacht, ziekte-ernst en comorbiditeit). De verschillende GLP-1-agonisten werden afzonderlijk geanalyseerd. Als actieve vergelijkers werd dezelfde methode toegepast bij een andere veelgebruikte klasse antidiabetica, de SGLT-2 remmers. Die werken via een geheel ander mechanisme. 

De primaire uitkomst was verslechtering van de psychiatrische toestand. Hiervoor gebruikten de auteurs een samengestelde uitkomstmaat van psychiatrische ziekenhuisopname, ziekteverzuim langer dan 14 dagen wegens psychiatrische redenen, opname na zelfbeschadiging, of suïcide. Deze uitkomst gold voor de gehele groep geïncludeerde patiënten, en voor enkele aparte groepen: patiënten met een depressie werden apart geanalyseerd op depressiegerelateerde verslechtering, patiënten met een angststoornis op angstgerelateerde verslechtering, enzovoort. Zelfbeschadiging werd daarnaast als losstaand eindpunt geanalyseerd, om ook niet-fatale zelfbeschadiging die niet tot ziekenhuisopname leidde, in beeld te brengen.

 Belangrijkste resultaten

Het cohort telde 95.490 personen van gemiddeld 50 jaar, waarvan 60% vrouw. Van hen gebruikten ongeveer een kwart een GLP-1-agonist gedurende de follow-up, meestal semaglutide (59,8%; n=13.445) of liraglutide (46,9%; n=10.534). Sommige patiënten gebruikten beide middelen. De overige patiënten gebruikten andere tweedelijnsmedicatie, met name SGLT-2 remmers en DPP-4 remmers.

Semaglutidegebruik ging gepaard met 42% lager risico op psychiatrische verslechtering (aHR 0,58; 95% CI 0,51–0,65). Liraglutide liet een bescheidener maar eveneens significant effect zien (aHR 0,82; 95% CI 0,76–0,89). Exenatide en dulaglutide toonden geen effect, al betrof het hier kleinere groepen. Het risico op verslechtering van depressie en angststoornis daalde bij semaglutide met ongeveer 40%, en het risico op een middelengebruiksstoornis met bijna 50%. GLP-1-agonisten als groep hingen samen met minder zelfbeschadiging. Bovendien deden GLP-1-agonisten het beter dan andersoortige antidiabetica, wat betekent dat de bevindingen niet alleen verklaard worden door een milder metabolisch profiel.

 Wat betekent dit voor de praktijk?

De vrees bleek ongegrond, en dat is nog voorzichtig uitgedrukt. Het eerder gesuggereerde signaal van toegenomen mentale klachten houdt in de klinische praktijk geen stand: niet alleen werd geen verhoogd risico gevonden, semaglutide bleek zelfs te beschermen tegen psychiatrische verslechtering (5, 6). Wie twijfelt of een patiënt met comorbide depressie of angst op dit middel mag worden ingesteld, heeft met deze studie een stevig en geruststellend antwoord in handen.

Dit positieve effect is niet gelijk verdeeld: semaglutide scoorde het best, liraglutide had een bescheidener effect, exenatide en dulaglutide laten niets zien. Tegelijk hangen GLP-1-agonisten als groep samen met minder zelfbeschadiging, wat wijst op gunstige effecten op klasseniveau. Dat exenatide en dulaglutide geen effecten lieten zien zou kunnen samenhangen met de beperkte omvang van de groep die dit gebruikte. 

De vraag of deze beschermende werking berust op gewichtsverlies, directe werking op dopaminerge en serotonerge systemen, of allebei, blijft vooralsnog onbeantwoord; de Zweedse registers bevatten immers geen gewicht of HbA1c. Bovendien blijft een hele populatie buiten beeld: patiënten met schizofrenie of bipolaire stoornis werden uitgesloten, terwijl zij juist het meest lijden onder antipsychotica-geïnduceerde metabole ontregeling. Vroege aanwijzingen dat GLP-1-agonisten ook bij hen veilig en werkzaam zijn, zoals de hier besproken studie van Ganeshalingam et al., maken het ontbreken van gerandomiseerde data in die groep des te urgenter (7, 8, 9, 10).

In Nederland

Voor de Nederlandse klinische praktijk is de vertaalslag relatief direct: Zweden en Nederland hebben vergelijkbare, universeel toegankelijke zorgsystemen. De vergoedingssituatie vormt echter een bijzondere belemmering. Voor de diabetes type 2-indicatie zijn GLP-1-agonisten in Nederland alleen vergoed bij een zeer hoog cardiovasculair risico (11). Voor de obesitasindicatie vereist vergoeding dat de patiënt een Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) heeft doorlopen die onvoldoende resultaat heeft opgeleverd.

Leefstijlinterventies zijn ook bij ernstige psychiatrische aandoeningen waardevol en aanbevolen, maar de standaard GLI is voor deze populatie in de praktijk vaak niet haalbaar. Symptomen zoals anhedonie en avolitie ondermijnen de zelfregie die voor een intensieve groepsinterventie noodzakelijk is; extrapiramidale bijwerkingen kunnen gestructureerde lichamelijke activiteit bemoeilijken (12). Onderzoek bevestigt dat GLI-deelname zelfs bij minder ernstige stemmingsstoornissen al regelmatig strandde (13). De standaard GLI-formats zijn vermoedelijk niet de juiste vorm voor deze doelgroep; een aangepaste variant lijkt wenselijker dan de huidige alles-of-niets-drempel. De logische beleidsconsequentie: voor patiënten met ernstige psychiatrische aandoeningen bij wie een leefstijlinterventie niet haalbaar is, zou de GLI als vergoedingsvoorwaarde moeten vervallen.

Conclusie

Dat semaglutide het risico op psychiatrische verslechtering bij patiënten met diabetes en comorbide depressie of angst verlaagt, is inmiddels consistent onderbouwd. Er is geen reden om het te vermijden bij deze patiëntengroep en er zijn zelfs goede redenen om het te overwegen. Wat nu nog ontbreekt: gerandomiseerde trials, en data over patiënten met schizofrenie en bipolaire stoornis, die mogelijk juist veel baat zouden kunnen hebben bij deze middelen.

Daarbij speelt een gegeven mee dat zelden wordt uitgesproken: staken van GLP-1-agonisten gaat gepaard met substantiële gewichtstoename (14). Langetermijngegevens over chronisch gebruik ontbreken nog, maar die onzekerheid weegt af tegen een risico dat allerminst onzeker is: onbehandelde obesitas maakt mensen ziek, en dat gegeven wacht niet op verdere studies. 

Besproken artikel

Taipale H, Taylor M, Lähteenvuo M, Mittendorfer-Rutz E, Tanskanen A, Tiihonen J. Association between GLP-1 receptor agonist use and worsening mental illness in people with depression and anxiety in Sweden: a national cohort study. Lancet Psychiatry 2026; 13: 327–35. doi: 10.1016/S2215-0366(26)00014-3.

Referenties

1. Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK). Opmars in gebruik van GLP-1-agonisten. Farmacie in Cijfers 2026. sfk.nl
2. Farooqi A, Gillies C, Sathanapally H, et al. A systematic review and meta-analysis to compare the prevalence of depression between people with and without type 1 and type 2 diabetes. Prim Care Diabetes 2022; 16: 1–10.
3. Sorinmade OA et al. Psychiatric and psychological adverse effects associated with dulaglutide, semaglutide, and liraglutide: A VigiBase study. J Affect Disord 2025.
4. Depression and suicide/self-injury signals for weight loss medications: A disproportionality analysis of semaglutide, liraglutide, and tirzepatide in FAERS database. J Affect Disord 2025.
5. Pierret ACS, Mizuno Y, Saunders P, et al. Glucagon-like peptide 1 receptor agonists and mental health: a systematic review and meta-analysis. JAMA Psychiatry 2025; 82: 643–53.
6. Silverii GA, Monami M, Mannucci E. Glucagon-like peptide-1 receptor agonists and mental health: a meta-analysis of randomized controlled trials. Diabetes Obes Metab 2024; 26: 2505–09.
7. Müller Alves K, Teixeira da Silva M, Kaercher Kramer C, Verçoza Viana L. GLP-1R Agonists for Weight Loss in Psychiatric Disorders: A Systematic Review and Meta-analysis. J Endocr Soc 2025;9(12):bvaf150.
8. Bak M, et al. Glucagon-like peptide agonists for weight management in antipsychotic-induced weight gain: A systematic review and meta-analysis. Acta Psychiatr Scand 2024. doi: 10.1111/acps.13734.
9. Carmellini P, Cuomo A, Rescalli MB, Fagiolini A. GLP-1 receptor agonists in mood disorders: a psychiatric perspective. Life 2025; 15: 1422.
10. Ganeshalingam AA, Uhrenholt N, Arnfred S, et al. Semaglutide Treatment of Antipsychotic-Treated Patients With Schizophrenia, Prediabetes, and Obesity: The HISTORI Randomized Clinical Trial. JAMA Psychiatry. 2025;82(11):1065–1074. doi: 10.1001/jamapsychiatry.2025.2332.
11. NHG. Vergoeding GLP-1 bij DM2 zonder hoog risico blijft beperkt. 2024. nhg.org
12. Stubbs B, Vancampfort D, Hallgren M, et al. EPA guidance on physical activity as a treatment for severe mental illness: a meta-review of the evidence and Position Statement from the European Psychiatric Association (EPA). Eur Psychiatry 2018; 54: 124–44.
13. Booij SH, Wester CD, Gurvits V, Nederhof E, Steffek E, Hoenders HJR. De haalbaarheid van een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI-GGZ) bij patiënten met stemmings- en/of angststoornissen. Tijdschr Gezondheidswet 2021. doi: 10.1007/s12508-021-00319-6.
14. Wilding JPH, Batterham RL, Davies M, et al. Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: the STEP 1 trial extension. Diabetes Obes Metab 2022; 24: 1553–64.