We zijn in het Louis Hartlooper Complex in Utrecht voor de voorvertoning van de film Tussen Broers (Tom Fassaert, 2026). Voor deze vertoning blijken veel mensen die werken in de GGZ uitgenodigd – ik kom direct vier collega’s tegen. Producent Hasse van Nunen spreekt de zaal ook een aantal keer direct aan: ‘Dit is jullie vak’.
Filmmaker Tom Fassaert volgt in de documentaire Tussen Broers zijn vader Rob en oom René. Beide zijn in de zeventig; zij zijn op zoek naar hun (overleden) vader, die in hun vroege jeugd verdween en nooit meer iets van zich liet horen. Aan het begin van de film zegt Rob tegen de camera: ‘Nu moet ik zorgen dat ik mijn trauma’s niet doorgeef aan mijn kinderen’. Aan het eind vraagt filmmaker Tom zich hetzelfde af, terwijl hij zijn pasgeboren baby filmt. Het moge duidelijk zijn: deze film gaat over intergenerationele patronen en systeemdynamiek.
Instabiel gezin
Broers Rob en René zijn opgegroeid in een instabiel gezin zonder vader, en beide broers hebben hier ogenschijnlijk verschillend op gereageerd. René komt in beeld als de persoon met psychische problemen. We zien hem in zijn overvolle huis, waar hij nog maar op één plek kan zitten. ‘Het ziet er hier ontzettend vol uit, maar dat is een kwestie van ordening’. Rob is psycholoog en komt juist in beeld als stabiele factor, die sinds jaar en dag wekelijks op bezoek komt. ‘Trouwe Rob’, zegt René als hij in de auto vertelt over hun relatie.
De interactie tussen de broers, terwijl zij rondreizen op zoek naar informatie over hun vader, is niet alleen ontroerend, maar ook bijzonder grappig. Bijvoorbeeld wanneer zij aanbellen bij het huis waar hun vader voor zijn overlijden woonde. In gebrekkig Frans proberen zij de bewoner uit te leggen dat zij hun vader zoeken. ‘Die woont hier niet’ zegt de bewoner. ‘Il est mort’, antwoordt Rob.
Filmmaker Tom Fassaert blijkt niet de enige die filmt. De film bestaat uit drie generaties beeldmateriaal. Vader Rob filmde vroeger de gesprekken met zijn broer en zijn gezin. En: hun vermiste vader blijkt ook de gewoonte gehad te hebben van alles te filmen. Die beelden zijn helaas met hem verdwenen.
Afstand tussen jezelf en anderen
Waarom dat filmen? Met een camera creëer je een bepaalde afstand tussen jezelf en anderen. Je bent aanwezig, maar vanaf de zijkant, waar je misschien niet alles hoeft te voelen. Tom Fassaert plaatst zich in zekere zin buiten het verhaal dat hij vertelt; zijn vader lijkt die neiging ook te hebben. Op een gegeven moment raakt Rob er zelfs van overtuigd dat hij een andere vader moet hebben dan zijn broer – een bijna letterlijke poging om zich buiten het gezin te plaatsen.
Dit is overigens speculatie – want hoewel de film gaat over intergenerationele patronen, wordt nergens expliciet wat die patronen precies zijn. Het blijft gissen naar de pijn tussen vader en zoon: Wat heeft Tom zelf gemist in zijn opvoeding? Alleen de scheiding van zijn vader wordt een aantal keer genoemd. Als Tom aan het einde zijn baby in beeld brengt, is het voor ons onduidelijk waar hij die precies voor wil behoeden. Welk ‘intergenerationeel patroon’? Misschien om ook te gaan filmen?
Tegelijkertijd: als Fassaert explicieter was geweest, was Tussen Broers een zware en misschien zelfs saaie film geworden. Nu wordt de spanning in het systeem meer uitgebeeld dan uitgelegd. De film is zo een prachtige tragikomedie, die juist vanwege het impliciete karakter meer dan genoeg stof biedt voor een gesprek.
Bij het panelgesprek biedt iemand vader en zoon Fassaert publiekelijk aan om bij haar een familieopstelling te komen maken. Ons vak… Daar doen we niet aan mee: wij verlaten rustig de zaal en raden iedereen van harte aan om Tussen Broers te gaan zien.
