Op de vooravond van het staakt-het-vuren in Libanon op 26 november werd het centrum van Beirut veelvuldig gebombardeerd door het leger van Israël. Onze psychiater en psycholoog collega’s van het American University of Beirut ziekenhuis moesten buurtbewoners herbergen terwijl om hen heen de bommen neervielen op de stad. Onze collega’s in Gaza hebben al in oktober 2023 hun enige psychiatrische ziekenhuis zien worden gebombardeerd en sindsdien is dit niet meer open geweest. In conflictgebieden zoals Gaza werd voor de oorlog al een hoge prevalentie van (ernstige) psychiatrische aandoeningen gezien (~5%, hoger dan het wereldwijd gemiddelde), en met de geweldsescalatie is de verwachting dat dit alleen maar verder zal stijgen, met vooral een toename onder kinderen en jongeren.
Oorlog heeft verstrekkende gevolgen voor de psychische gezondheid. De directe, indirecte en intergenerationele gevolgen van ernstige traumatisering door oorlogsgeweld zijn ons allen bekend. Ook het niet toelaten van voedsel en medische hulp heeft duidelijke psychische effecten: De Nederlandse Hongerwinter Studie heeft bijvoorbeeld laten zien dat kinderen die zijn geboren tijdens de hongerwinter een verhoogd risico hebben op het ontwikkelen van affectieve en psychotische stoornissen.
Nadat het internationaal gerechtshof begin dit jaar oordeelde dat Israël alle maatregelen moet nemen om een genocide in Gaza te voorkomen, heeft Amnesty International onlangs een rapport uitgebracht waarin zij genocide aantonen. Wij zijn psychiaters en natuurlijk geen experts op de juridische definities van genocide. Experts vanuit de hele wereld – inclusief Israël – gebruiken ook deze termen en benadrukken dat het oorlogsgeweld moet stoppen. De hoofdredactie van Trouw en NRC hebben hier recent ook prikkelend over geschreven.
En waarom moet de psychiatrie zich dan uitspreken over deze kwestie?
Hoewel juridische en politieke zaken ogenschijnlijk buiten het speelveld van de psychiater liggen, werken maatschappelijke ontwikkelingen door in onze spreekkamer. De mate waarin dit wordt erkend en waarin een rol voor psychiaters wordt gezien verschilt: tijdens lockdowns buitelden artsen en psychiaters over elkaar heen om de nadelige lockdown-effecten op jongeren en mensen met mentale problemen te duiden. Ook over psychische nood in Oekraïne en onder gevluchte Oekraïners werd, volledig terecht, geschreven, en werd opgeroepen tot veroordelingen en boycots. En over Gaza en Libanon? Stilte.
Stilte vanuit de NVvP, stilte vanuit de universiteiten, stilte vanuit de GGZ, en stilte vanuit de mediapsychiaters.
Wij en andere Nederlanders zien deze dubbele standaard. Er staat zoveel spanning op dit onderwerp dat je uitspreken voor de mensen in Gaza door politici wordt afgedaan als antisemitisme. Dit bemoeilijkt een open gesprek, zowel op de werkvloer als in de spreekkamer, en het werkt zowel islamofobie als antisemitisme in de hand. Wanneer een onderwerp zo’n erosieve invloed heeft op een deel van onze patiënten en op het sociale debat, is het antwoord niet om je stil te houden. Het is zaak te gaan staan achter je grondwaarden en achter de internationale hulpverleningsorganisaties, en tegelijk een open debat te faciliteren.
Wij roepen de Nederlandse Vereniging van Psychiatrie (NVvP) dus op zich uit te spreken tegen de Israëlische aanvallen op Gaza, de bezette Westelijke Jordaanoever, Libanon en delen van Syrië. Ook vragen wij onze collega’s om hun platform te gebruiken om zich (net als de British Medical Association) uit te spreken tegen het Israëlische oorlogsgeweld en de medeplichtigheid van de Nederlandse overheid in deze.
Het bestuur van De Jonge Psychiater
