“Sanne, mag ik wat vragen?” Vermindert ADHD-medicatie de eetlust bij kinderen?

Sanne Kloosterboer
1 december 2025

In de rubriek ‘Sanne, mag ik wat vragen’, beantwoorden we klinisch farmacologische vragen van onze lezers. Heb jij ook een vraag? Mail hem naar [email protected].

“Hoi Sanne,

Ik zie regelmatig dat kinderen minder eetlust krijgen van methylfenidaat. In principe is dexamfetamine de tweede keuze bij de medicamenteuze behandeling van ADHD, maar is dat wel een logische stap in dit geval? Dexamfetamine vermindert immers ook vaak de eetlust en heeft een vergelijkbare werking?

Groet,
Irene”

Leuke vraag, en voor mij een heel herkenbaar dilemma in de dagelijkse praktijk. Eetlustvermindering bij stimulantia komen inderdaad relatief vaak voor. Toen stimulantia in de jaren ’50 op de markt kwamen, werd het zelfs gebruikt als afslankmiddel! Maar dat is ondertussen al lang niet meer het geval.

In de literatuur vond ik vergelijkbare cijfers voor methylfenidaat en dexamfetamine als het om eetlustvermindering en gewichtsafname gaat. Een Cochrane review uit 2015 liet zien dat ongeveer 1 op de 3 kinderen/jongeren eetlustvermindering heeft bij methylfenidaat.¹ Dit kan leiden tot gewichtsafname of minder aankomen dan op basis van de groeicurve wordt verwacht. Om hoeveel gewichtsafname het gaat, is heel wisselend, en ook in de literatuur is hier op geen eenduidig antwoord. Een studie beschrijft dat kinderen met stimulantia gemiddeld 3 kilo onder hun voorspelde gewicht uitkomen.² Een andere lange termijn studie laat echter geen verschil zien in gewicht tussen kinderen met en zonder methylfenidaat na 2 jaar.³ In een grote netwerk meta-analyse uit de Lancet uit 2018⁴ die vaak wordt aangehaald blijkt dat er eigenlijk geen verschil is in gewichtsafname tussen methylfenidaat en dexamfetamine bij kinderen en adolescenten na 12 weken. Wel wordt methylfenidaat over het algemeen beter verdragen dan dexamfetamine (d.w.z., minder drop-out in de onderzochte studies), waardoor dit eerste keus is voor de medicamenteuze behandeling van ADHD bij kinderen en jongeren.

Op farmacologisch gebied lijken methylfenidaat en dexamfetamine inderdaad erg op elkaar. Het zijn beiden stimulantia en ze verhogen zowel de dopamine als noradrenaline concentraties in de synaptische spleet. Dit doen ze door de heropname van deze neurotransmitters te blokkeren. De toegenomen dopamine en noradrenaline in de prefrontale cortex verbetert de aandachtsregulatie. Wel bindt methylfenidaat net op een andere plek bij de heropname-transporters dan dexamfetamine.⁵Bovendien verhoogt dexamfetamine in hoge doseringen (zoals het geval is bij verslaving/misbruik) ook op een directe manier de dopamine concentratie in de synaptische spleet.

Maar zoals alle psychofarmaca werken stimulantia niet alleen in één specifiek gedeelte van de hersenen. Stimulantia grijpen ook in op de nucleus accumbens en de hypothalamus, waar noradrenaline en dopamine een belangrijke rol spelen in de regulatie van het verzadigingsgevoel en het beloningssysteem. Een ander evenwicht tussen deze neurotransmitters daar leidt tot een toegenomen verzadiging én een afgenomen beloningsgevoel van eten. Daarnaast zorgen stimulantia ook voor een vertraagde maaglediging. En, last but not least, stimulantia activeren ook simpelweg op directe wijze het sympathische zenuwstelsel (vandaar de naam “stimulantia”), wat het hongergevoel onderdrukt.

Vooral bij kinderen en jongeren kan dit een heel vervelende bijwerking zijn als het leidt tot ondergewicht, wat de groei en ontwikkeling (en concentratie!) niet ten goede komt. In de praktijk kan het helpen om de medicatie ná de maaltijd in te nemen, de dosering wat te verlagen of over te gaan op een langwerkend preparaat. Daarnaast kunnen voedingsadviezen helpen (zorg voor energierijke maaltijden en voldoende tussendoortjes), eventueel met hulp van een diëtiste. Als dit niet voldoende helpt of er sprake is van een flinke eetlustvermindering waar de patiënt last van heeft, is het goed om een switch te overwegen.

Farmacologisch gezien heeft het niet zo veel zin om te switchen naar dexamfetamine. De werking is immers vergelijkbaar en studies laten zien dat eetlustvermindering evenveel voorkomt. Anderzijds is een switch snel gebeurd; methylfenidaat hoeft niet te worden afgebouwd en het effect van dexamfetamine merk je direct. Hoewel de kans klein is, kan het dus toch de moeite zijn het te proberen. Een andere optie is om direct naar atomoxetine te switchen. Atomoxetine is een selectieve noradrenaline heropname remmer en geeft vaak minder en mildere eetlustvermindering dan stimulantia. Nadeel is wel dat het een aantal weken duurt voordat je effect kan merken. En vergeet niet dat je relevante CYP2D6 interacties kan hebben, aangezien atomoxetine hierdoor wordt gemetaboliseerd. Bij stimulantia spelen CYP-enzymen geen relevante rol.

Conclusie: hoewel niet geheel logisch, zou ik het in principe wel proberen als de patiënt er veel last van heeft of als er duidelijke gewichtsafname optreedt. Na methylfenidaat is dexamfetamine gewoon het best onderzochte middel bij ADHD en bovendien bestaat er ook een langwerkend preparaat van dexamfetamine. Maar houd er rekening mee dat de kans klein is dat er niet opnieuw eetlustvermindering optreedt.