Kolfrecht

Afra van der Markt
13 januari 2025

Vlak voordat ik weer aan de slag ging na mijn zwangerschapsverlof appte ik mijn manager om zeker te weten dat er op onze locatie een kolfruimte zou zijn. “Die is er zeker, op de derde etage. Je kan de sleutel halen bij de receptie“, stuurde ze terug. Dat is gelukkig goed geregeld!, dacht ik. Helaas was de werkelijkheid een stuk minder rooskleurig.

Op mijn eerste werkdag haalde ik de sleutel op bij de receptie. Helaas zag ik meteen dat deze sleutel identiek was aan de druppel die elke medewerker heeft. Bij het overhandigen zei de concierge: “We hebben een leuke kamer voor je ingericht met wat tijdschriftjes en een dekentje zodat je je lekker even kan afzonderen”.

Ik ging naar de derde verdieping en opende de deur waar met plakband een papiertje op zat geplakt met “kolf kamer”. Daarachter lag een lege ruimte met een grijze vloerbedekking vol vlekken. In een hoek stonden een koelkastje waarvan de binnenkant al een tijd niet was schoongemaakt en een stoel met een dekentje. Bovenop het koelkastje lag een zwangerschapstijdschriftje dat al een paar jaar ouder was dan mijn kind. Er was niet veel gedaan om een gevoel van privacy te creëren; er hingen geen gordijnen voor de ramen en aan de binnenkant van de deur zat geen slot. Er kon een lampje boven de deur aangezet worden om aan te geven dat de kamer bezet was, maar ervaring leerde dat veel collega’s zo’n lampje over het hoofd zagen en toch zomaar de kamer binnen konden komen stormen.  De flesjes en kolf konden alleen op de gang worden schoongemaakt in een keukentje waar regelmatig patiënten langsliepen.

Kortom, hoewel de bedoelingen vast goed waren, was het niet bepaald gelukt om een plek te creëren waarin ik me welkom en gemakkelijk voelde. Dat riep vragen op: hoe kan het dat dit in het jaar 2024 nog steeds niet goed geregeld is? Waar heb ik recht op tijdens het geven van borstvoeding op werk? En in hoeverre wordt deze persoonlijke ervaring gedeeld door andere jonge psychiater- en AIOS-moeders?

Fig. 1. De kolfruimte.

Voor bijna iedere vrouw (* in dit artikel verwijst vrouw naar iedereen die borstvoeding geeft of kolft, inclusief transgender mannen, AvdM) is het een flinke uitdaging om na het zwangerschapsverlof weer aan het werk te gaan. Denk maar aan de gebroken nachten, hormonale veranderingen en het feit dat de baby op dat moment vaak nog volledig afhankelijk is van melk. Natuurlijk zou je dan kunnen kiezen voor kunstvoeding (poedermelk). Echter, moedermelk is bewezen beter dan kunstvoeding, omdat het helpt het immuunsysteem te versterken, qua samenstelling is afgestemd op de behoefte van de baby en makkelijker te verteren is. De wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert daarom een baby alleen moedermelk te geven tot een leeftijd van zes maanden, en dit daarna te combineren met vast voedsel tot de leeftijd van minimaal twee jaar [1]. Het is dus belangrijk dat werkgevers zorgen dat het werknemers zo gemakkelijk mogelijk wordt gemaakt om te kolven.

De wettelijke normen zijn duidelijk. Iedere werknemer heeft het recht de eerste negen maanden na de bevalling een kwart van de werktijd te gebruiken om te kolven of voor het voeden van de baby. De werkgever is verplicht om hiervoor een ruimte in te richten die aan een aantal eisen voldoet [2]:

de ruimte moet van binnenuit afgesloten kunnen worden
de ruimte moet voldoende privacy bieden
de ruimte moet voldoende rustig en afgezonderd zijn
in de ruimte moet een bed of rustbank staan
de ruimte moet voldoende verse lucht en voorzieningen voor klimaatbeheersing bieden
in de ruimte moet een goedwerkende koelkast staan
de ruimte moet een goede temperatuur hebben en dus niet te warm of te koud zijn
de ruimte moet de mogelijkheid bieden om flessen te steriliseren of goed te reinigen
in de ruimte mag geen risico zijn op de aanwezigheid van gevaarlijke stoffen en verontreinigingen.

Hoe zit dit bij andere instellingen? Na een korte inventarisatie bij collega’s op andere locaties, en bij redactieleden van De Jonge Psychiater, bleek mijn situatie eerder regel dan uitzondering. Ik heb geen enkele plek kunnen vinden die voldeed aan alle voorwaarden. Collega’s bij andere instellingen vertelden: “Ik heb gekolfd in een schoonmaakhok (naast de stofzuiger) en op een onderzoeksbank in de onderzoeksruimte” en “In mijn instelling is een gezamenlijke kolfruimte voor alle medewerkers. Dat zit je dus met z’n allen ongemakkelijk op een rijtje naast elkaar te kolven.” Uit internationaal onderzoek blijkt ook dat op veel plekken voor artsen geen goede kolfruimte wordt geboden en dat dit leidt tot onvoldoende melkproductie en vroegtijdig stoppen met borstvoeding [3].

Kortom, iedereen heeft recht op goede kolfruimtes, maar de praktijk is weerbarstig. Hoe zorg je ervoor dat dit geregeld wordt. Een medewerker van het Kennis- en dienstverleningscentrum van de Federatie en de LAD heeft me in een email advies gegeven: De eerste stap is contact opnemen met je directe leidinggevende. Als je er samen niet uitkomt, dan is de volgende stap P&O, die namens de werkgever verantwoordelijk is voor juist arbobeleid. Ook de ondernemingsraad en de bedrijfsarts kunnen worden ingeschakeld.

Verder is het goed om te weten dat als er geen geschikte ruimte beschikbaar is, de werkgever verplicht is je de mogelijkheid te bieden om thuis borstvoeding te geven of te kolven, waarbij de reistijd van en naar huis onder werktijd valt. In dit geval geldt de regel dat dit maximaal een kwart van je werktijd in beslag mag nemen niet. Je zou verwachten dat werkgevers de ruimte snel in orde maken als werknemers daadwerkelijk besluiten gebruik te maken van dit recht.

In mijn geval leidde contact met de manager meteen tot actie. De kamer voldoet nog steeds niet aan de wettelijke normen, maar er is beloofd dat dit snel zal verbeteren. Er is meteen een betere stoel in de kamer gezet en kunst aan de muur gehangen. De deur kan nog steeds niet van binnenuit op slot, maar hier wordt aan gewerkt.

Tenslotte: voor een goed overzicht van de stand van zaken met betrekking op de kolfruimtes in de GGZ wil ik iedereen oproepen om je eigen ervaring te delen en foto’s van jouw kolfruimte te sturen naar [email protected]. Wij zullen een overzicht, met foto’s, publiceren op de website. Samen zorgen we ervoor dat we krijgen waar we recht op hebben!