Waarom dit onderzoek?
Wereldwijd is er een run op glucagonachtige peptide-1-receptor (GLP-1 agonisten) zoals semaglutide (Ozempic) en liraglutide (Saxenda), die worden gebruikt voor de behandeling van diabetes mellitus type 2 en morbide obesitas, gezien hun hoge effectiviteit bij beide indicaties. Preklinische studies suggereren dat GLP-1 agonisten mogelijk ook het gebruik van alcohol kunnen reduceren.
Onderzoeksvraag
Is het risico op ziekenhuisopname door stoornis in het gebruik van alcohol in patiënten met een stoornis in het gebruik van alcohol lager in de periode dat zij GLP-1 agonisten gebruiken in vergelijking met periodes dat hetzelfde individu geen GLP-1 agonisten gebruikt?
Hoe werd dit onderzocht
Lähteenvuo et al. (2025) gebruikten gegeven uit nationale Zweedse registratiedata van Januari 2006 t/m December 2023. Geïncludeerde patiënten hadden een leeftijd van 16 tot 64 jaar en een gediagnosticeerde stoornis in het gebruik van alcohol. De primaire uitkomst was ziekenhuisopname door alcoholmisbruik. Het gebruik van een GLP-1 agonist (liraglutide, dulaglutide en semaglutide) werd vergeleken met het niet gebruiken van een GLP-1 agonist. Daarnaast werd gebruik van medicatie geïndiceerd voor stoornis in het gebruik van alcohol (disulfiram, acamprosaat en naltrexon) vergeleken met het niet gebruik van deze medicatie. De onderzoekers gebruikten een within-individual design, waarbij elke patiënt tevens zijn eigen controle is, dat geanalyseerd werd met survival analyses. De modellen werden gecorrigeerd voor tijdsafhankelijke variabelen, te weten: psychofarmaca; andere medicatie dan GLP-1 agonisten voor diabetes mellitus, de tijdsvolgorde van de GLP-1 medicatie, en de tijd van cohorttoetreding. Gecorrigeerde hazard ratio’s (aHR) en 95% betrouwbaarheidsintervallen (BI) werden berekend.
Belangrijkste resultaten
Het cohort bevatte 227.866 individuen met een stoornis in het gebruik van alcohol, waarvan 64% man en 37% vrouw. De gemiddelde leeftijd was 40 jaar. Van de totale groep gebruikten Hiervan gebruikten 3% (n=6276 patiënten) een GLP-1 agonist (n=4321 semaglutide; n=2509 liraglutide; en n=1118 dulaglutide). Het gebruik van semaglutide was geassocieerd met een statistisch significant lager risico op ziekenhuisopname door alcoholmisbruik (aHR = 0.64; 95%BI = 0.50 – 0.83) evenals het gebruik van liraglutide (aHR = 0.72; 95%BI = 0.57 – 0.92). Dit gold niet voor dulaglutide (aHR = 0.93; 95%BI = 0.68 – 1.28). Het gebruik van medicatie geïndiceerd voor stoornis in het gebruik van alcohol was niet geassocieerd met ziekenhuisopname door alcoholmisbruik (aHR = 0.98; 95%BI 0.96 – 1.00).
Beperkingen van het onderzoek
De meest in het oog springende limitatie van het onderzoek is dat het een observationeel onderzoek betreft en de gevonden bevindingen associaties zijn en causaliteit op basis van het design niet geconcludeerd kan worden. Daarnaast is het mogelijke mechanisme achter de associaties buiten het bereik van deze studie. Verder is er geen data omtrent de mate en hoeveelheid van alcohol gebruik en is de gebruikte uitkomst (i.e., ziekenhuisopname) een proxy voor hetgeen waarin je geïnteresseerd bent (i.e., reductie in alcohol gebruik en verbetering van functioneren). Onduidelijk is ook op welk moment een GLP-1 agonist geïnitieerd dient te worden in de behandeling van een stoornis in het gebruik van alcohol. Dient dat tijdens een periode van abstinentie te zijn of juist tijdens actief gebruik?
Conclusie
Gebruik van GLP-1 agonisten semaglutide en liraglutide is geassocieerd met minder ziekenhuisopnames ten gevolge van een stoornis in het gebruik van alcohol. In potentie is stoornis in het gebruik van alcohol een interessante nieuwe indicatie voor de GLP-1 agonisten. Gerandomiseerde klinische trials zijn nodig om te bevestigen of GLP-1 agonisten een effectieve behandeling zijn voor de reductie van alcohol gebruik in patiënten met een stoornis in het gebruik van alcohol.
Interpretatie van het onderzoek van psychiaters met expertise op het gebied van verslaving
Prof. dr. Arnt Schellekens, psychiater Radboud UMC:
Na het lezen van de studie ben ik zeer sceptisch moet ik zeggen. Mijn grootste zorg zit hem in het design. Er wordt zeker een associatie gevonden tussen gebruik van semaglutide en liraglutide. Als je ook naar de secundaire analyses kijkt, dan valt een paar zaken op: 1) De mensen die deze medicatie gebruiken hebben sowieso minder opnames in het ziekenhuis (voor welke reden dan ook), dan voordat ze deze medicatie gebruikten; 2) De mensen die geregistreerde medicatie tegen alcoholverslaving ging gebruiken hadden geen effecten op de uitkomstmaten, terwijl deze bewezen effectief zijn in de behandeling van stoornis in het gebruik van alcohol. Volgens mij leren we daarvan dat het gebruik van deze medicatie sowieso tot minder opnames zou kunnen leiden, ongeacht waarvoor deze mensen in het ziekenhuis belanden. Het is dus maar de vraag of dat dit komt doordat ze minder zijn gaan drinken. Kan dat komen doordat dit een specifieke groep betreft die in aanmerking komt voor deze medicatie en doordat deze groep dan wellicht op meerdere punten andere zorg ontvangt dan voordat zij met deze medicatie startten of dat zij in zijn algemeenheid gezonder werden, waardoor zij minder gingen drinken (o.a. leefstijlinterventies kregen)? Zeker als de mensen die de geregistreerde middelen voor stoornis in het gebruik van alcohol kregen, die zorg allemaal niet hebben ontvangen, verklaart dat mogelijk ook het opvallende verschil tussen die groepen?
Dr. Albert Batalla, psychiater UMC Utrecht
Interessante studie, maar ik ziet dit meer als exploratief en ter onderbouwing voor verder onderzoek, zeker niet als doorslaggevend. Het design heeft aanzienlijke beperkingen die mijn wenkbrauwen doen fronsen. De logica ontbreekt waarom twee van de drie middelen effect zouden hebben. Bovendien hebben ze een opvallende kans gemist om een ‘control’ toe te voegen, bijvoorbeeld door te onderzoeken of dergelijke associaties ook te vinden zijn bij andere interventies, zoals insuline, of de effecten van verschillende interventies (in verschillende periodes) in hetzelfde individu (e.g., periode van gebruik van medicatie t.a.v. stoornis in het gebruik van alcohol versus periode met GLP-1 agonist versus geen gebruik van deze medicatie).
Referentie
Lähteenvuo M, Tiihonen J, Solismaa A, Tanskanen A, Mittendorfer-Rutz E, Taipale H. Repurposing semaglutide and liragluitide for alcohol use disorder. JAMA Psychiatry. 2025; 82(1):94-98. doi:10.1001/jamapsychiatry.2024.3599
