Draagt blootstelling aan luchtvervuiling bij aan depressie en angststoornissen?

Junus van der Wal
5 april 2023

Waarom dit onderzoek?

Luchtvervuiling vormt wereldwijd een grote bedreiging voor de volksgezondheid [1]. Naast de impact op bijvoorbeeld longziekten of hartaandoeningen, lijkt ook een link met mentale aandoeningen zich de laatste jaren steeds meer af te tekenen. Een van de mogelijke verklaringen is dat fijnstof kan zorgen voor schade aan het centrale zenuwstelsel door inflammatie en oxidatieve stress [2]. Ook zijn er studies die een verband laten zien tussen prenatale blootstelling aan luchtvervuiling, verandering in de hersenontwikkeling, en cognitieve- en gedragsproblemen bij kinderen van 6 tot 10 jaar [3,4] De weinige epidemiologische studies die kijken naar het prospectieve verband tussen lange termijn blootstelling aan luchtvervuiling en mentale aandoeningen richten zich vooralsnog vooral op depressie, en zijn allen uitgevoerd in Azië (China en Zuid-Korea). Dit roept vragen op over de generalisatie naar andere mentale stoornissen en naar andere delen van de wereld.

Onderzoeksvraag

Wat is de associatie tussen lange termijn blootstelling aan meerdere typen luchtvervuilingsdeeltjes en incidentie van depressieve- en/of angststoornissen in het Verenigd Koninkrijk?

Hoe werd dit onderzocht?

Voor deze studie is gebruik gemaakt van prospectieve gegevens van 389,185 inwoners van het Verenigd Koninkrijk die nooit eerder een depressie of angststoornissen hebben doorgemaakt, en die deelnemen aan de longitudinale UK Biobank cohortstudie [5]. Voor alle deelnemers werd de blootstelling aan meerdere luchtvervuilingsdeeltjes (verschillende typen fijnstof en stikstofoxiden) gekwantificeerd door het berekenen van een air pollution score op basis van woonadres en gegevens over lokale uitstoot op jaarbasis door bijvoorbeeld verkeer of industrie. De incidentie van depressie en/of angststoornis werd bepaald op basis van ICD-10 codes in de UK Biobank database, welke gebaseerd kan zijn op zelf-rapportage (van een medische diagnose) of data uit ziekenhuizen of eerstelijnsgezondheidszorg. De follow-up duurde maximaal 10 jaar. Omdat de studie zich focuste op lange termijn blootstelling werden nieuwe diagnoses in de eerste twee jaar na baseline niet meegenomen. Cox proportional hazard modellen werden geschat om hazard ratios (HRs) en 95% betrouwbaarheidsintervallen te berekenen voor de associatie tussen individuele blootstelling aan luchtvervuiling op baseline, opgedeeld in kwartielen, en de incidentie van depressie en/of angststoornis tijdens follow-up. Er werd gecorrigeerd voor: leeftijd, geslacht, etniciteit, of iemand al langere tijd (>10 jaar) op de betreffende plek woonde, sociaaleconomische status op buurtniveau, opleidingsniveau, werksituatie, omgevingsgeluid, en afstand tot grote wegen.

Belangrijkste resultaten

In totaal werden tijdens de follow-up periode 13,131 mensen gediagnosticeerd met een depressie en 15,835 mensen met een angststoornis. Er werd een verband gevonden tussen een hogere blootstelling aan luchtvervuiling op baseline en een hogere incidentie van depressie en/of angststoornis, waarbij een steiler verband werd gezien bij lagere concentraties luchtvervuilingsdeeltjes en een plateau bij hogere concentraties. Met andere woorden, een kleine verandering bij lage concentraties luchtvervuilingsdeeltjes had een grotere impact op de uitkomstmaat, dan bij hogere concentraties. De bijbehorende HRs waren 1.16 (95% BI: 1.09-1.23, p < 0.001) voor depressieve stoornissen en 1.11 (95% BI: 1.05-1.17, p < 0.001) voor angststoornissen, voor het hoogste versus het laagste kwartiel van de air pollution score. Daarnaast werd een sterkere associatie gezien tussen blootstelling aan kleine fijnstofdeeltjes (PM2,5) en angststoornissen in mannen versus vrouwen.

Beperkingen

Deze studie kent meerdere beperkingen. Ondanks dat er gecorrigeerd is voor een groot aantal demografische, sociaaleconomische, en omgevingsfactoren, is het niet uit te sluiten dat andere factoren een rol hebben gespeeld (residual confounding) bij de associatie tussen meer luchtvervuiling en hogere incidentie van depressieve- en angststoornissen. Daarnaast konden niet alle typen luchtvervuilingsdeeltjes worden meegenomen in de analyse, omdat informatie hierover niet voorhanden was (echter, de twee belangrijkste vervuilers in het VK, fijnstof en stikstofdioxide, konden wel worden meegenomen). Ook zou je kunnen stellen dat mensen die sowieso al kwetsbaar zijn voor een depressieve- of angststoornis wellicht vaker woonachtig zijn op plekken waar meer luchtvervuiling is (bijvoorbeeld bepaalde wijken in de grote industriesteden).

Wat zijn de implicaties van dit onderzoek?

Deze studie ondersteunt de hypothese dat langdurige blootstelling aan luchtvervuiling het risico op mentale aandoeningen zou kunnen vergroten, al blijft het moeilijk om een oorzakelijk verband vast te stellen. Wel suggereert dit dat beleid gericht op het verminderen van luchtvervuiling, naast positieve gevolgen voor de lichamelijke gezondheid, mogelijk ook positieve effecten kan hebben voor mentale gezondheid. In aanvulling op het onderzoek naar impact van luchtvervuiling op hersenniveau wat reeds plaatsvindt, zouden lopende longitudinale cohortstudies benut kunnen worden om vast te stellen of blootstelling aan luchtvervuiling ook daadwerkelijk leidt tot meer diagnoses van mentale stoornissen op populatieniveau. Daarnaast zou een systeembenadering kunnen helpen om meer inzicht te krijgen in het samenspel tussen verschillende omgevingsfactoren (b.v. luchtvervuiling, geluidsoverlast, groenvoorzieningen) en hun impact op mentale gezondheid [6].