Man/vrouw verhouding in de academische psychiatrie

Promotie Anne Koopmans

Door Anne Koopmans en Heval Özgen

 

Waarom dit onderzoek?
De psychiatrie staat als medisch specialisme goed op de kaart wat betreft vrouwenemancipatie. In 2020 was 66% van de opleidingsassistenten psychiatrie vrouw en bestond het vak voor 54% uit vrouwen (Verheul 2021).

Binnen de Nederlandse academie zijn er echter aanwijzingen voor structurele ongelijkwaardigheid op de arbeidsmarkt. Het aantal vrouwen neemt af bij elke stap op de academische carrière ladder. Zo is sinds 2006 al meer dan de helft van de promovendi in de medische wetenschap vrouw (Rathenau instituut 2020), wat duidt op een aanzienlijke groep vrouwen met interesse en ambitie in het wetenschappelijk onderzoek. Tegelijkertijd zijn bij de volgende treden op de academische ladder vrouwen in de minderheid. Omdat de gemiddelde tijd tussen het doctoraat en een benoeming tot hoogleraar 19 jaar is, zou in een gelijkwaardige arbeidsmarkt in 2025 de helft van de hoogleraren in de medische sector vrouw kunnen zijn. Maar hoe zit dat eigenlijk in de academische tak van de psychiatrie?

 

Onderzoeksvraag
Hoe zijn vrouwen vertegenwoordigd op de hogere academische posities binnen de psychiatrie?

 

Hoe werd dit onderzocht?
Via universiteiten en onderwijsinstellingen werd informatie verkregen over de huidige man-vrouwverhouding op diverse academische posities binnen de psychiatrie. Met literatuuronderzoek werd onderzocht welke factoren kunnen bijdragen aan een gelijkwaardiger arbeidsklimaat.

 

Belangrijkste resultaten
In Nederland was 24% van de hoogleraren en 33% van de opleiders psychiatrie vrouw. Ook in redacties van wetenschappelijke tijdschriften waren vrouwen met 22% in de minderheid (Mun 2020). De psychiatrie scoort als medisch specialisme ondanks de grote instroom van vrouwen niet hoger dan het gemiddelde percentage vrouwelijke hoogleraren in de medische wetenschap (28%) (Monitor Landelijk Netwerk voor Vrouwelijke Hoogleraren 2020).

Figuur 1 – Percentage mannen en vrouwen in diverse functies binnen de psychiatrie.

 

Wat zijn de aanbevelingen uit dit onderzoek?
Het is belangrijk om tot een gelijkwaardige verdeling te komen omdat op de hogere wetenschappelijke posities de toekomst en de richting van de psychiatrie worden bepaald. Zo lijkt het geen toeval te zijn dat veel vrouwelijke hoogleraren onderzoek doen naar het belang van sekseverschillen in diagnostiek en behandeling van psychische aandoeningen. Als we naar een gelijkwaardig arbeidssysteem willen waar sprake is van gelijke representatie van mannen en vrouwen op alle niveaus, moet een aantal zaken structureel veranderen.

De belangrijkste aanbeveling is cultuurverandering. Op dit moment is er sprake van een wetenschapscultuur met sterke hiërarchie, individualisme en een hoge prestatiedruk. Uit onderzoek van de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV) en het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren (LNVH) blijkt dat deze factoren binnen de academie zorgen voor een onveilig werkklimaat waarin regelmatig sprake is van intimidatie, waardoor vrouwen de academie eerder verlaten (Van der Veen 2018).

Daarnaast zijn het bezitten van eigenschappen die traditioneel geassocieerd worden met vrouwelijkheid, zoals samenwerken, collegialiteit en onderwijskwaliteiten minder belangrijk in de beoordeling voor een promotie dan eigenschappen die geassocieerd worden met mannelijkheid (zelfverzekerdheid, competitiviteit en productiviteit) (Ellemers 2021). Met name vrouwen identificeren zich weinig met het huidige stereotype beeld van een succesvolle wetenschapper (van Veelen 2021). Om tot normverandering te kunnen komen zullen hiërarchische systemen doorbroken moeten worden.

De nauwe omschrijving van academisch succes zal opnieuw gedefinieerd moeten worden waardoor een meer inclusief academisch klimaat kan ontstaan. De San Francisco Declaration on Research Assessment (DORA), een wereldwijd initiatief om academisch succes te herdefiniëren, sluit hierbij aan en werd in 2019 onder meer ondertekend door ZonMw. In deze declaratie werd als doel gesteld om onderzoekers te gaan waarderen op kwaliteit in plaats van op productiviteit.

Tot slot zullen we om te voorkomen dat op grote schaal vrouwelijk talent verloren gaat, gebruik moeten maken van een doelgericht actieplan en consequenties moeten verbinden aan het wel of niet behalen van doelen.

Figuur 2 – Percentage vrouwelijke psychiaters in de functie van hoogleraar binnen de medische faculteiten in 2021.

 

Besproken artikel:
A.B. Koopmans, M.H. Özgen. Man-vrouwverhouding in de Nederlandse academische psychiatrie. Tijdschrift voor Psychiatrie – Jaargang 64 – September 2022

 

Literatuurlijst
Ellemers N. Science as collaborative knowledge generation. British Journal of Social Psychology. 2021;60(1):1-28.

Monitor vrouwelijke hoogleraren 2021, Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren.

Mun M, Akinyemi E. Representation on the Editorial Boards of Academic Psychiatry Journals: the Gender Difference. Acad Psychiatry 2020;44(4):506.
Rathenau Instituut. Aandeel vrouwen in umc’s neemt verder toe. 2020.

Van Veelen, R., Derks, B. Academics as Agentic Superheroes: Female academics’ lack of fit with the agentic stereotype of success limits their career advancement. Br J Soc Psychol 2021;00:1– 20.

Van der Veen, I. Intimidatie binnen de academie: onderzoeken of aanpakken? ScienceGuide. 13-06-2018.

Verheul, H. Feminisering medisch specialismen zet niet door. In de medische staf blijven mannenvakken bestaan. Tijdschrift Medisch Contact 2021

De auteur

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

Ontvang wekelijks een update over de nieuwste artikelen van De jonge psychiater

Gerelateerde artikelen
Opmerking
Opmerking
Hoe zou je deze pagina willen beoordelen?
Heb je een opbouwende opmerking?
Volgende
Laat je e-mailadres achter als we contact met je mogen opnemen over je feedback
Terug
Inzenden
Bedankt voor het achterlaten van je opmerking!